Қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандырудың үлгілік қағидалары құқықтық мәртебесі мен шаруашылық қызмет нысандарына қарамастан, барлық заңды тұлғалар, жеке тұлғалар, сондай-ақ аула және қоғамдық аумақтарды абаттандыруға жауапты лауазымды адамдар үшін елді мекендердің аумақтарын абаттандыру тәртібін айқындайды.
Аумақты абаттандыру элементтеріне мыналар жатады:
- шағын сәулет нысандары;
- көгалдандыру элементтері;
- жабындардың түрлері;
- қоршаулар;
- коммуналдық жабдық-көшені жарықтандыруға арналған құрылғылар, қоқысқа арналған жәшіктері мен контейнерлер, велосипед тұрақтары;
- монументалды-сәндік өнер туындылары – көрнекті тұлғаларды, маңызды тарихи оқиғаларды мәңгі есте қалдыру үшін орнатылатын монументалды өнер құрылыстарын қоспағанда мүсіндер, стелалар, сәндік композициялар, обелискілер, монументалды кескіндеме туындылары;
- Ақпараттық көрсеткіштер – аншлагтар (көшелер, алаңдар, жағалаулар, көпірлер атауларының көрсеткіштері), үйлердің нөмірлік белгілері, ақпараттық стенділер, орамдар, шағын аудандардың құрылысын салу схемалары бар қалқандар;
- ескерткіш және ақпараттық тақталар (белгілер);
- тарих және мәдениет ескерткіштерін, ерекше қорғалатын аумақтар аймақтарын қорғау белгілері;
- мерекелік безендіру элементтері.
Абаттандыруды ұйымдастыру аумақтарды абаттандыру бойынша жобалық құжаттаманы әзірлеуді, абаттандыру жөніндегі іс-шараларды орындауды және абаттандыру объектілерін күтіп-ұстауды қамтиды.
Абаттандыру жөніндегі қызметке қатысушылар, оның ішінде:
- Мемлекеттік сатып алу туралы Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мердігерді (бас мердігерді) таңдайтын және қаржыландыруды қамтамасыз ететін, техникалық тапсырманы қалыптастыратын жергілікті атқарушы органдар;
- абаттандыруға сұрау салуды қалыптастыруға, сондай-ақ абаттандыру жөніндегі іс-шараларды қаржыландыруға қатыса алатын, елді мекен аумағында қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар;
- мердігерлер (бас мердігерлер), оның ішінде құрылыс-монтаждау ұйымдары (кәсіпорындар/компаниялар), шағын сәулет нысандарын өндірушілер және сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметінің басқа да субъектілері.
Елді мекеннің инфрақұрылымы мен аумақтарын абаттандыру жаяу жүргіншілердің, қоғамдық және велосипед көлігінің, арық жүйелерінің басымдығы ескеріле отырып әзірленеді.
Әртүрлі функционалдық мақсаттағы абаттандыру объектілерін жобалау, салу және пайдалану әр адамның денсаулығын сақтау, тарихи және табиғи ортаны қорғау жөніндегі талаптарды сақтауды қамтамасыз етеді, халықтың жүріп-тұруы шектеулі топтарының кедергісіз қозғалуына, өрт қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, арық жүйесінің жұмысына техникалық мүмкіндіктер жасайды.
Елді мекенде үй жануарларын серуендету үшін тақтайшалармен белгіленген арнайы аумақтар айқындалады.
Үй жануарларының иелері үй жануарларының нәжісін тазартады.
Қоғамдық стационарлық дәретханалар мен биодәретханалар санитарлық-эпидемиологиялық талаптарға сәйкес тиісті жағдайда ұсталады.
Дәретханалардың санитарлық және техникалық жағдайын меншік иелері, иелері, жалға алушылар немесе олар қызмет көрсететін мамандандырылған ұйымдар қамтамасыз етеді.
Барлық алаңдар мен көшелерде, скверлер мен саябақтарда, стадиондарда, вокзалдарда, базарларда, аялдама пункттерінде, кәсіпорындарда, сауда объектілерінде, кинотеатрларда, дүңгіршектерде және басқа да объектілерде урналар орнатылады.
Урналарды тазалау олар толған кезде, ал жаппай қозғалыс және азаматтар көп жиналатын жерлерде – тәулігіне кемінде бір рет жүргізіледі. Урналарды жөндеу қажеттілігіне қарай, бірақ жылына кемінде бір рет жүргізіледі. Урналар жарамды күйде және боялған күйде ұсталады. Урналардың толып кетуіне жол берілмейді.
Бұқаралық іс-шараларды ұйымдастырушылар іс-шара өткізілетін орынды, оған іргелес аумақтарды тазалауды және олар бұзған абаттандыруды қалпына келтіруді қамтамасыз етеді.
Ғимараттардың немесе олардағы үй-жайлардың меншік иелері болып табылатын, сондай-ақ жер учаскесін иеленетін азаматтар, ұйымдар іргелес аумақты өз бетінше немесе ұйымдарды тарту арқылы өз қаражаты есебінен күтіп-ұстауды (абаттандыруды) жүзеге асырады.
Аумақтарды күтіп ұстау мыналарды қамтиды:
- қоқыстардан, жапырақтардан, қардан және мұздан (мұздан) күнделікті тазалау;
- жолдардың, көпірлердің, көшелердің, тротуарлардың, өтпелердің, жаяу жүргіншілер аумақтарының жүріс бөлігінің жабындарын көктайғаққа қарсы материалдармен өңдеу;
- қарды тырмалау және сыпыру;
- қар мен мұзды (қар-мұз түзілімдерін) шығару;
- жолдарды және көше-жол желісінің басқа да объектілерін күтіп-ұстау және жинау;
- контейнерлік алаңдарды, бункер-жинақтағыштарды, қалдықтардың барлық түрлеріне арналған контейнерлерді, қоқыс жәшіктерін, орындықтарды, шағын сәулет нысандарын және басқаларын таза және техникалық жарамды күйде орнату және күтіп-ұстау;
- қоқыс қабылдайтын камераларды, контейнерлерді, бункер-жинақтағыштарды және контейнерлік алаңдарды тазалау, жуу және дезинфекциялау;
- стационарлық дәретханалар мен биотуалеттерді таза және техникалық жарамды күйде күтіп-ұстау және олардың мақсаты бойынша жұмыс істеуі;
- жаңбыр және еріген суларды бұру;
- қоқыстарды, қалдықтарды және ҚТҚ жинау және шығару;
- жануарлардың мәйіттерін көлік инфрақұрылымы объектілерінен алып тастау;
- кірме жолдарды, жолдарды, тротуарларды қоса алғанда, шаңның пайда болуын және ауаны ылғалдандыруды азайту үшін аумақты суару;
- жасыл екпелердің сақталуын қамтамасыз ету және оларға күтім жасау;
- құрылыс, жөндеу, жер және өзге де жұмыстар жүргізілгеннен кейін аумақтарды қалпына келтіру;
- коммуналдық мақсаттағы объектілерді, коммуникацияларды (құрылыстарды), жолдарды, темір жолдарды, көпірлерді, жаяу жүргіншілер өткелдерін салудан, реконструкциялаудан және жөндеуден кейін бұзылған абаттандырудың элементтерін қалпына келтіру және археологиялық жұмыстарды және басқа да жер жұмыстарын жүргізу;
- жеке үй иелерінің, ортақ пайдаланылатын орындардың іргелес аумақтарындағы су бұру арықтарын (арық жүйесі) тазалау;
- аяқталмаған құрылыс объектілерін, құрылыс алаңдарын қоршайтын қоршауларды тиісті жағдайда күтіп-ұстау. Жұмыс жүргізілмейтін аяқталмаған құрылыс объектілері құрылыс торларымен немесе сәндік баннерлермен немесе жарнама баннерлерімен жабылады.
Жол аумақтарын күтіп-ұстау ағымдағы:
- жолдарды, тротуарларды, жасанды құрылыстарды жөндеуді;
- тротуарларданжаяужолдардан (жаяу жүргіншілер аумақтарынан) және жолдардың жүру бөлігінен, көшелер мен көпірлерден кірді, қоқысты, қарды және мұзды (мұзды) күнделікті тазалауды;
- жол жабындарын жууды және суаруды;
- көгалдар мен жасыл желектерге күтім жасауды;
- көшені жарықтандыру тіректерін және байланыс желілерін ағымдағы жөндеуді;
- шағын сәулет нысандарын жөндеу және бояуды;
- қарау құдықтарын, арықтарды, жаңбыр қабылдау құдықтарын, нөсер кәріздерін, таулы арықтарды және жасанды құрылыстардың құрамына кіретін ашық науаларды жөндеу және тазалауды қамтиды.
Бұзылған құдықтардың қақпақтары мен торлары, ашық құдықтар бір сағат ішінде, егер қолданыстағы заңнамада өзгеше белгіленбесе, инженерлік желілердің меншік иелерімен, сондай-ақ құрылыс-монтаж жұмыстарын жүзеге асыратын ұйымдармен (кәсіпорындармен) тиісті ескерту белгілерімен қоршалады және бес сағаттан аспайтын мерзімде ауыстырылады.
Ашық люктердің, сондай-ақ құдықтың қақпағының (торының) сыртқы жиегі бойынша бір метр радиуста құдықтың сыртқы жиегінен жол жабынының шұңқырларының, шөгінділерінің және құламаларының болуына жол берілмейді.
Жеке тұрғын үйлердің меншік иелеріне іргелес аумақта құрылыс материалдарын, отынды, тыңайтқыштарды, көң мен көң майын және автокөлік құралдары, тіркемелер, арбалар сияқты өзге де жылжымалы заттарды сақтауға жол берілмейді.
Ғимараттардың, құрылыстардың меншік иелері оларды тиісінше күтіп-ұстауды, пайдалануды, оның ішінде ғимараттарды, құрылыстарды, олардың қасбеттерін жөндеу және сырлау жөніндегі жұмыстарды уақтылы жүргізуді қамтамасыз етеді, сондай-ақ қасбеттерде орналасқан ескерткіш тақталарды, көше көрсеткіштерін (оның ішінде тұйық көшелер, алаңдар), нөмірлік белгілерді, маңдайшалар мен ақпараттық тақтайшаларды таза және жарамды күйде ұстайды.
Балалар және спорт алаңдары:
- жаз уақытта тегіс емес жерглерге құм себу арқылы үстінгі беті жоспарланады;
- үнемі сыпырылады;
- қысқы уақытта қардан тазартылады;
- тиісті техникалық жағдайда күтіп ұсталады және боялады.
Автотұрақтар аумағын күтіп ұстау
Елді мекен аумағында автотұрақтардың мынадай түрлері көзделеді: автомобильдерді қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді сақтау, көше (жүру бөлігінде таңбамен белгіленген тұрақ түрінде), көшеден тыс ("қалта" және жүру бөлігінен шегініс түрінде).
Жалпы пайдалану орындары мен аула аумақтарын жоспарлау кезінде көгалдарға көлік құралдарын қоюға мүмкіндік бермейтін физикалық кедергілер көзделуі қажет. Орамішілік және аулаішілік жолдарда темірбетон блоктарын, бағаналарды, қоршауларды және басқа да құрылыстарды өз бетінше орнатуға жол берілмейді.
Үй маңындағы аумақтарда рұқсат етілмейді:
- осы мақсаттар үшін көзделмеген орындарда, сондай-ақ тротуарларда, балалар ойыны алаңдарында, абаттандыру орындарында және жасыл желектері бар учаскелерде, контейнерлік алаңдар мен оларға іргелес аумақтарда көлік құралдарын тоқтату және тұраққа қою;
- бөлшектелген көлік құралдарының тұрағы.
Сондай-ақ, ережелер қалалар мен елді мекендердің аумақтарын абаттандыру бойынша іс-шараларды реттейді.
Бұйрық 1 шілдеден бастап қолданысқа енгізіледі.