Иммигранттар Қазақстан заңдарында немесе халықаралық шарттарда өзгеше тәртіп көзделмесе, Қазақстанға келу және елден шығу үшін мемлекеттік шекарадағы өткізу пункттерінен тиісті визасы бар паспортпен өтеді.
Иммигрант паспортының жарамдылық мерзімі аяқталуына кемінде үш ай қалғанда визасының мерзімі аяқталуы керек.
Жаңа қағидалардағы негізгі жаңашылдықтардың бірі – елге кіруге электронды рұқсат рәсімдеу.
Электронды кіру рұқсатын мына елдердің азаматтары рәсімдеуге міндетті:
- Австралия Одағы, Америка Құрама Штаттары, Австрия Республикасы, Бахрейн Корольдігі, Бельгия Корольдігі, Болгария Республикасы, Біріккен Араб Әмірліктері, Ватиканның Қасиетті Тақ мемлекеті, Вьетнам Социалистік Республикасы, Германия Федеративтік Республикасы, Грекия Республикасы, Дания Корольдігі, Жаңа Зеландия, Жапония, Израиль мемлекеті, Ирландия Республикасы, Исландия Республикасы, Испания Корольдігі, Индонезия Республикасы, Италия Республикасы, Канада, Катар мемлекеті, Кипр Республикасы, Колумбия Республикасы, Корея Республикасы, Кувейт мемлекеті, Латвия Республикасы, Литва Республикасы, Лихтенштейн Князьдігі, Люксембург Ұлы Герцогтігі, Венгрия, Малайзия, Мальта Республикасы, Мексика Құрама Штаттары, Монако Князьдігі, Нидерланд Корольдігі, Норвегия Корольдігі, Оман Сұлтандығы, Польша Республикасы, Португалия Республикасы, Румыния, Сауд Арабиясы Корольдігі, Сингапур Республикасы, Словакия Республикасы, Словения Республикасы, Таиланд Корольдігі, Ұлыбритания және Солтүстік Ирландия Біріккен Корольдігі, Филиппин Республикасы, Финляндия Республикасы, Француз Республикасы, Хорватия Республикасы, Чехия Республикасы, Чили Республикасы, Швейцария Конфедерациясы, Швеция Корольдігі және Эстония Республикасы;
- Иран Ислам Республикасы мен Үндістан Республикасының азаматтары;
- Түркия Республикасының азаматтары; Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің азаматтары;
- Қазақстанмен визасыз сапарлар туралы халықаралық шарттар жасасқан елдердің азаматтары.
Электронды рұқсат беру кезең-кезеңімен енгізіледі
- 2026 жылғы 1 қарашадан бастап – Қазақстанның мемлекеттік шекарасындағы Ақтау халықаралық әуежайында, Павлодар облысындағы "Үрлітөбе", Жамбыл облысындағы "Аухатты", Түркістан облысындағы "Атамекен" және Жетісу облысындағы "Нұрлы жол" автомобиль өткізу пункттерінде енгізіледі. Бұл кезеңде рұқсаттың болмауы елге кіруден бас тартуға негіз болмайды. Иммигранттарға рұқсат алу қажеттігі түсіндіріледі;
- 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап – Астана және Алматы қалаларының халықаралық әуежайларында енгізіледі. Бұл кезеңде де рұқсаттың болмауы елге кіруге кедергі болмайды;
- 2027 жылғы 1 наурыздан бастап – мемлекеттік шекарадағы қалған барлық өткізу пункттерінде енгізіледі. Бұл кезеңде де шетелдіктерге рұқсат алу қажеттігі түсіндіріледі, бірақ оның болмауы елге кіруден бас тартуға негіз болмайды;
- 2027 жылғы 1 шілдеден бастап – электронды кіру рұқсатын алу міндетті болады. Рұқсаттың болмауы шетелдіктің Қазақстанға кіруіне бас тартуға негіз болады.
Электронды кіру рұқсатын ішкі істер органдары ұлттық қауіпсіздік органдарымен келісу арқылы цифрлық платформада тегін береді.
Электронды рұқсат алу үшін шетел азаматы жоспарланған сапар күнінен кемінде 72 сағат бұрын цифрлық платформа арқылы өтініш беруі керек. Өтініш берген кезде сәйкестендіру немесе аутентификация рәсімінен өту қажет.
Қазақстанға кіруге арналған электронды рұқсат 180 күнтізбелік күн мерзімге беріледі және Қағидалардың 14 және 24-тармақтарында белгіленген мерзімдерде елде болуға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік шекарадағы өткізу пунктінде паспорттық бақылаудан өту кезінде шетел азаматы электронды рұқсат алу үшін өтініш берген кезде пайдаланған жарамды паспортын немесе жеке басын куәландыратын құжатын көрсетуі керек.
Электронды кіру рұқсатының бар-жоғын Шекара қызметінің қызметкерлері "Бүркіт" бірыңғай цифрлық жүйесі арқылы тексереді.
Қазақстанға кіруге арналған электронды рұқсат мына жағдайларда жойылады:
- "Халықтың көші-қоны туралы" заңның 48-бабында көзделген негіздер бойынша;
- электронды рұқсат иесінің Қазақстанда уақытша болу мерзімін қысқарту туралы шешім қабылданған кезде;
- электронды рұқсат иесін Қазақстаннан әкімшілік жолмен шығарып жіберу туралы шешім қабылданған кезде;
- Қазақстанға кіруге арналған электронды рұқсат белгіленген тәртіп бұзыла отырып рәсімделсе.
Электронды рұқсат беруден "Халықтың көші-қоны туралы" заңның 48-бабында көзделген негіздер бойынша бас тартылады.
Электронды рұқсаттың күшін жою немесе оны беруден бас тарту туралы хабарлама шетел азаматына цифрлық платформа арқылы жіберіледі.
Кімдер электронды рұқсат алудан босатылады?
Растайтын құжаттары болған жағдайда мына адамдар электронды кіру рұқсатын алудан босатылады:
- шет мемлекеттердің, үкіметтердің, халықаралық ұйымдардың басшылары және олардың отбасы мүшелері;
- шет мемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың парламенттері мен үкіметтерінің мүшелері және олардың отбасы мүшелері;
- Қазақстанның құрметті консулдары және олардың отбасы мүшелері;
- дипломатиялық паспорттардың, қызметтік паспорттардың, сондай-ақ халықаралық ұйымдардың паспорттарының иелері. Олардың дипломатиялық агенттерге теңестірілген мәртебесі болуы және Қазақстанға шет мемлекеттердің, халықаралық ұйымдардың дипломатиялық және оларға теңестірілген өкілдіктерінде жұмыс істеу үшін келуі қажет. Сондай-ақ бұл санатқа Қазақстанда аккредиттелген шет мемлекеттердің консулдық мекемелерінің қызметкерлері кіреді;
- Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің аккредиттеу куәлігінің иелері;
- дипломатиялық поштаны алып жүретін, курьерлік парағы бар дипломатиялық курьерлер;
- Қазақстан Президенті Әкімшілігінің, Құрылтайдың, Жоғарғы Соттың, Үкімет Аппаратының, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың, Қорғаныс министрлігінің, Сыртқы істер министрлігінің шақыруымен келетін шетел азаматтары;
- 16 жасқа толмаған адамдар;
- 65 жасқа толған және одан асқан адамдар;
- Қазақстанның мемлекеттік шекарасын кесіп өтпей, халықаралық әуежайлардың транзиттік аймағында болатын транзиттік жолаушылар;
- Қазақстанның қолданыстағы визасы бар шетел азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар;
- Қазақстанда уақытша тұруға рұқсаты бар шетел азаматтары;
- Қазақстанда тұруға ықтиярхаты бар шетел азаматтары;
- Қазақстан заңнамасына сәйкес босқын деп танылған адамдар;
- баспана іздеп жүрген адамдар;
- бас декларацияда (ұшу тапсырмасында) тиісті жазбасы бар әуе кемелерінің экипаж мүшелері;
- кеме тізімінде немесе оның үзінді көшірмесінде тиісті жазбасы бар теңіз және өзен кемелерінің экипаж мүшелері;
- әр рейске бекітілетін құрам тізімдеріне сәйкес пойыз, рефрижератор және локомотив бригадаларының мүшелері;
- Тарап мемлекеттердің құзыретті органдары берген қызметтік және іссапар куәліктері (нұсқамалары) бар үкіметаралық фельдъегерлік байланыс қызметкерлері;
- егер Қазақстан ратификациялаған халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе, күдіктілерді, айыпталушыларды және сотталғандарды алып жүретін құқық қорғау органдарының қызметкерлері. Олар қызметтік немесе іссапар куәліктерін (нұсқамаларын) көрсетуі керек;
- мемлекеттердің ресми және үкіметтік делегацияларының мүшелері мен оларды алып жүретін адамдар;
- Қазақстан аумағында орналасқан трансшекаралық құрылыстарға қызмет көрсететін, қызметтік куәліктері немесе ұйым басшылығы (жергілікті атқарушы орган) куәландырған атаулы тізімдері бар қызметкерлер;
- Қазақстанның халықаралық әуежайларына мәжбүрлі (шұғыл) қону жасаған әуе кемелерінің жолаушылары;
- Қазақстанның халықаралық порттарына мәжбүрлі (шұғыл) түрде кірген теңіз кемелерінің жолаушылары;
- Қазақстан ратификациялаған халықаралық келісімдерде көзделген іздестіру-құтқару операцияларына байланысты мемлекеттік шекараны кесіп өтетін адамдар;
- Қазақстанның мемлекеттік органдарының шақыруымен гуманитарлық миссияларға немесе төтенше жағдайлардың салдарын жоюға қатысу үшін келген адамдар;
- шұғыл медициналық көмек көрсету мақсатында Қазақстанға келетін медициналық көмек бригадасының құрамындағы медициналық ұйымдардың қызметкерлері;
- халықаралық жүк тасымалын жүзеге асыратын жүк көліктерінің жүргізушілері (тіркемесін қоса алғанда, рұқсат етілген жалпы салмағы 6 тоннадан асатын немесе рұқсат етілген жүк көтерімділігі 3,5 тоннадан асатын көлік құралдары), сондай-ақ жүргізушіні есептемегенде, 12-ден астам отыратын орны бар автобустармен халықаралық жолаушылар тасымалын жүзеге асыратын жүргізушілер. Бұл жеңілдік Қазақстан аумағы арқылы транзитпен өтетіндерге де қолданылады;
- жерлеу үшін қайтыс болған адамның денесін алып жүретін, оның ішінде Қазақстан аумағы арқылы транзитпен өтетін адамдар.
Қазақстан Республикасында иммигранттардың рұқсат етілген болу мерзімі мынадай тәртіппен аяқталады:
- визасыз тәртіппен келген иммигранттар үшін – егер халықаралық келісімде өзгеше тәртіп көзделмесе, мемлекеттік шекараны кесіп өткен күннен бастап 30 күнтізбелік күн өткен соң. Әрбір 180 күндік кезең ішінде елде болудың жалпы мерзімі 90 күнтізбелік күннен аспауға тиіс;
- ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің азаматтары үшін – Қазақстанның мемлекеттік шекарасын кесіп өткен күннен бастап 90 күнтізбелік күн өткен соң. Әрбір 180 күндік кезең ішінде елде болудың жалпы мерзімі 90 күнтізбелік күннен аспауға тиіс;
- Қазақстанға кіру визасы негізінде келген иммигранттар үшін – визаның қолданылу мерзімі аяқталған кезде; Қазақстанмен болудың өзге мерзімдерін белгілейтін ратификацияланған халықаралық шарттары бар мемлекеттердің азаматтары үшін – тиісті шарттарда көрсетілген мерзім аяқталғанда;
- уақытша тұруға рұқсат рәсімдеген иммигранттар үшін – осы рұқсаттың қолданылу мерзімі аяқталғанда; Қазақстанда болу мерзімін бұрын бұзғаны үшін әкімшілік жауаптылыққа тартылған иммигранттар үшін – әкімшілік жауаптылыққа тарту туралы шешім шығарылғаннан кейін 15 күнтізбелік күн өткен соң;
- қылмыстық құқық бұзушылық жасағаны үшін сотталған иммигранттар үшін – жазасын өтегеннен немесе жазадан босатылғаннан кейін 10 күнтізбелік күн өткен соң. Сот шешімі негізінде елден шығарып жіберілген жағдайлар бұған кірмейді;
- Қазақстанда тұрақты тұрған және шетелге тұрақты тұруға кету үшін құжаттарын рәсімдеген иммигранттар үшін – құжаттар рәсімделгеннен кейін 30 күнтізбелік күн өткен соң;
- Қазақстанның Қылмыстық кодексіне сәйкес ауыр немесе аса ауыр қылмыс деп танылатын әрекеттердің өздеріне қатысты жасалғаны туралы қылмыстық-процестік заңнамада белгіленген тәртіппен хабарлаған иммигранттар үшін – өтініш Қылмыстық-процестік кодекске сәйкес қаралғаннан кейін 30 күнтізбелік күн өткен соң;
- қоғамнан оқшаулауға байланысты емес жазаға шартты түрде сотталған немесе жазаның өтелмеген бөлігінен шартты түрде мерзімінен бұрын босатылған иммигранттар үшін – тағайындалған жаза мерзімі немесе жазаның өтелмеген бөлігі аяқталғаннан кейін 15 күнтізбелік күн өткен соң;
- қылмыстық-процестік заңнамада белгіленген тәртіппен осындай қылмыстар бойынша жәбірленуші немесе куә деп танылған иммигранттар үшін – қылмыстық істі тергеуге қажетті мерзімге ұзартылуы мүмкін, бірақ 90 күнтізбелік күннен аспайды;
- ерекше жағдайларда, атап айтқанда әлеуметтік, табиғи немесе техногендік сипаттағы төтенше жағдайлар кезінде, табиғи апат немесе ірі ауқымды авария (катастрофа) қаупіне байланысты төтенше жағдай енгізілгенде, сондай-ақ көлік қозғалысының кестесі бұзылғанда – елден шығуды ұйымдастыруға қажетті мерзімге ұзартылуы мүмкін, бірақ 30 күнтізбелік күннен аспайды.
Қазақстанда уақытша жүрген иммигранттарға жергілікті атқарушы орган берген тиісті рұқсаттарсыз еңбек қызметімен айналысуға жол берілмейді.
Иммигранттарды есепке алуды ішкі істер органдары қабылдаушы тараптардан, сондай-ақ Қазақстанның мемлекеттік шекарасындағы өткізу пункттерінен Ұлттық қауіпсіздік комитетіне түсетін ақпарат негізінде жүзеге асырады.
Қабылдаушы тараптар өздеріне келген иммигранттар туралы ішкі істер органдарына олар келген күннен бастап үш жұмыс күні ішінде хабарлауға міндетті.
Уақытша тұруға рұқсат мына тұлғалар мен ұйымдардың өтініштері негізінде рәсімделеді:
- отбасын біріктіру мақсатында келген иммигранттарды қабылдайтын жеке тұлғалар;
- иммигрантпен заңнамада белгіленген тәртіппен еңбек шартын жасасқан жеке және заңды тұлғалар;
- жалпы орта, техникалық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі, жоғары және жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру бағдарламаларын іске асыратын, оның ішінде білім алушылар алмасуы мен дайындық курстарының ұйымдастырылған бағдарламалары бойынша иммигранттарды күндізгі оқу нысанына қабылдаған білім беру ұйымдары;
- иммигранттар стационарлық ем қабылдап жатқан денсаулық сақтау ұйымдары; иммигранттар заңнамада белгіленген тәртіппен миссионерлік қызмет атқаратын діни ұйымдар;
- Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес кәсіпкерлік қызметпен айналысу мақсатында келген иммигранттарға қатысты жергілікті атқарушы органдар.
Уақытша тұруға рұқсат иммигранттың ұлттық паспортының қолданылу мерзімінен аспайтын кезеңге беріледі.
Уақытша тұруға рұқсат алудан мына иммигранттар босатылады:
- Қазақстанға ел визасымен келгендер;
- дипломатиялық немесе қызметтік паспорты бар адамдар;
16 жасқа толмаған адамдар.
Иммигрант Қазақстандағы уақытша тұратын жерін ауыстырған жағдайда, қабылдаушы тарап бұл туралы ішкі істер органдарына үш жұмыс күні ішінде хабарлауы керек.
Жалпы, Қағидалардың қалған бөлігінде өзгерістер жоқ.
Қаулы 2026 жылғы 24 қазаннан бастап қолданысқа енгізіледі.