Қарыз аз болса – тұрақтылық жоғары
Еуразиялық экономикалық комиссияның "Ақша айналымы және кредит беру. ЕАЭО статистикасы" статистикалық бюллетеніне сәйкес, Қазақстандағы жеке тұлғалардың кредиттер бойынша берешегі ЖІӨ-нің 15,5%-ын құрады. Бұл Ресейдегі көрсеткіштен төмен, онда бұл көрсеткіш 16,8%-ға жеткен. Арменияда көрсеткіш бұдан да жоғары – 32,9%. Беларусьте – 10,4%, Қырғызстанда – 8,8%.
Сонымен қатар Қазақстандағы халықтың кредиттік портфелі айтарлықтай жылдам өсіп келеді. Долларға шаққанда жеке тұлғалардың берешегі 2025 жылы 24,8%-ға артып, 49,3 млрд долларға жетті.
Осы жерде екі көрсеткіштің арасындағы маңызды айырмашылық байқалады: халықтың кредиттері айтарлықтай көбейгенімен, олардың ЖІӨ-ге шаққандағы көлемі әзірге салыстырмалы түрде төмен деңгейде қалып отыр.
Ипотека халық қарызының 28%-ын ғана құрайды
Қазақстан халықтың берешек құрылымы бойынша да ЕАЭО-ның басқа елдерінен ерекшеленеді.
Қазақстанда тұрғын үй кредиттері жеке тұлғалардың жалпы берешегінің 28,1%-ын құрайды.
- Ресейде – 57,9%;
- Беларусьте – 59,8%;
- Арменияда – 44,6%;
- Қырғызстанда – 37,1%.
Яғни Ресей мен Беларусьте халықтың ипотекалық қарызы жалпы берешектің жартысынан астамын құрайды.
Сонымен бірге Қазақстандағы тұрғын үй кредиттері бойынша берешек те өскен: бірінші тоқсандағы 12,1 млрд доллардан төртінші тоқсанда 13,8 млрд долларға дейін жетті. Бір жылдағы өсім 19,4% болды.
Жаңа берілген кредиттер бойынша да айырмашылық бар. Төртінші тоқсанда Қазақстанда жеке тұлғаларға берілген жаңа кредиттердің жалпы көлемінің 13%-ын тұрғын үй кредиттері құрады. Ресейде бұл көрсеткіш 25,9%, Беларусьте – 24,3% болды.
Бұл жерде екі көрсеткішті шатастырмау керек: берешек қолданыстағы кредиттердің жинақталған көлемін көрсетеді, ал берілген кредиттер көлемі белгілі бір кезең ішінде берілген қарыздарды білдіреді. ЕЭК бұл көрсеткіштерді осылайша бөлек есептейді.
Кредит көбейді, бірақ қарыз экономикаға айтарлықтай салмақ түсіріп отырған жоқ
Қазақстанның корпоративтік секторындағы айырмашылық бұдан да анық байқалады.
2025 жылдың соңында Қазақстандағы заңды тұлғалардың берешегі 36,8 млрд долларды құрады. Бір жыл ішінде ол 26,2%-ға өскен.
Тағы бір назар аударарлық жайт – Қазақстандағы бизнес қарызының шамамен 60%-ы шағын және орта бизнеске (ШОБ) тиесілі. Ақшалай есептегенде бұл 11,1 трлн теңгеден асады. Бір жылдағы өсім – 28,7%.
Алайда корпоративтік берешектің ЖІӨ-ге қатынасы небәрі 11,6% болды.
Салыстыру үшін:
- Ресейде – 39,6%;
- Арменияда – 38,3%;
- Беларусьте – 23%;
- Қырғызстанда – 16,6%.
Жеке және заңды тұлғалардың берешегін біріктірсек, Қазақстандағы көрсеткіш ЖІӨ-нің шамамен 27%-ын құрайды. Ресейде жиынтық көрсеткіш шамамен 56%, Арменияда – 71%-дан астам, Беларусьте – 33%-ға жуық.
Бұл Қазақстанда кредит нарығының жылдам өсіп келе жатқанын және сонымен бірге экономиканың жалпы кредиттік жүктемесі салыстырмалы түрде төмен деңгейде сақталып отырғанын көрсетеді.
Доллардағы қарыз
Қазақстанда заңды тұлғалардың шетел валютасындағы берешегі 2025 жылы 35,4%-ға өсіп, 10,9 млрд долларға жетті. Оның бизнес берешегінің жалпы көлеміндегі үлесі бірінші тоқсандағы 26,4%-дан төртінші тоқсанда 29,5%-ға дейін өсті.
ЕАЭО-ның басқа елдерінде бұл көрсеткіштер айтарлықтай ерекшеленеді.
Жыл соңындағы заңды тұлғалардың валюталық берешегінің үлесі:
- Арменияда – 53,7%;
- Беларусьте – 29%;
- Қырғызстанда – 27,3%;
- Ресейде – 8,7%.
Қазақстан халқының шетел валютасындағы берешегі іс жүзінде жоқ. Елде халықты ұлттық валютада кредиттеуге толықтай көшкен. Қазақстандағы жеке тұлғалардың валюталық берешегі жалпы кредиттік қарыздың небәрі 0,01%-ын құрайды.
Салыстыру үшін, Арменияда бұл көрсеткіш 6,7%, Қырғызстанда – шамамен 1%.
Айта кетейік, бүгін Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин Қазақстанның мемлекеттік қарызы 38,5 трлн теңге екенін хабарлады. Бұл ЖІӨ-нің небәрі 20,9%-ына тең. Қазақстан мемлекеттік қарызы төмен елдердің қатарына жатады.