Алматы және Алматы облысы бойынша "Қазгидромет" РМК филиалының жетекші инженер-синоптигі Дәулет Кисебаевтың айтуынша, Алматыда қыркүйек жазғы жылы ауа райымен басталғанымен, алғашқы онкүндікте ауа райы айтарлықтай өзгереді. Күндізгі температура +26…+31°C-тан +16…+21°C-қа дейін төмендеуі мүмкін. Ал ай соңына қарай түнде ауа температурасы +1…+6°C-қа дейін түседі.
Қыркүйек жаздың жалғасындай басталады
Алдын ала болжам бойынша, Алматыда күздің алғашқы айы бірқалыпты жылы болады. Орташа температура шамамен +17,5°C болады деп күтілуде. Бұл +18°C болатын климаттық нормаға жақын.
Сонымен бірге қыркүйек біркелкі болмайды: жылы кезеңдердің орнын бірнеше рет салқын ауа райы басады. Сондықтан қала тұрғындары жазғы киімнен күзгі киімге және керісінше бірнеше рет ауысуына тура келуі мүмкін.
Алайда жазғы ауа райы ұзаққа созылмайды. Синоптиктер алғашқы онкүндіктің өзінде айтарлықтай салқындықты күтеді.
"Алғашқы онкүндікте түнгі температураның +4…+9°C-қа, күндіз +16…+21°C-қа дейін төмендеуі болжанып отыр. Сондықтан жазғы ауа райынан күзге ауысу айтарлықтай жылдам басталады, дегенмен жекелеген жылы күндер әлі де болуы мүмкін", – деді Дәулет Кисебаев.
Алғашқы салқындық бірінші онкүндікте келеді
Бірінші онкүндікте температура айтарлықтай төмендейді. Түнде ауа +4…+9°C-қа дейін, ал күндіз +16…+21°C-қа дейін салқындауы мүмкін.
Осылайша, биыл Алматыда жаздан күзге ауысу өте жылдам болуы ықтимал: айдың басымен салыстырғанда температура бірнеше күннің ішінде 10 градусқа және одан да көп төмендеуі мүмкін.
Дегенмен қыркүйек жылы күндермен де қуантады. Алғашқы салқындықтан кейін қайтадан жылыну күтіледі.
Қыркүйектің ортасында Алматы қайта жылынады
Алғашқы салқындықтан кейін Алматыда ауа температурасы қайтадан көтеріледі.
"Екінші онкүндікте уақытша жылыну күтіледі: түнде +8…+13°C, күндіз +22…+27°C болады. Одан кейін температура қайта төмендеп, түнде +3…+8°C, күндіз +15…+20°C-қа жетеді", – деді Гидрометорталық өкілі.
Дәл осы кезең қыркүйектің ең жайлы уақыттарының бірі болуы мүмкін. Алайда синоптиктер оны әзірге толыққанды "күзгі жылымық" деп атауға асықпайды.
Дәулет Кисебаевтың айтуынша, жекелеген жылы кезеңдердің болуы ықтимал, бірақ айлық болжам ұзақ уақытқа созылатын құрғақ әрі шуақты ауа райы орнайтынын алдын ала нақты айтуға мүмкіндік бермейді.
Кезекті жылынудан кейін температура қайта төмендейді: түнде +3…+8°C, күндіз +15…+20°C болуы мүмкін.
Қыркүйектің соңы нағыз күзге айналады
Синоптиктің айтуынша, үшінші онкүндіктің басында күндіз +20…+25°C-қа, түнде +8…+13°C-қа дейін аздап жылыну мүмкін.
Алайда айдың соңына қарай күз өз үстемдігін толық орнатады. Қыркүйектің соңында күндізгі температура +12…+17°C-қа, ал түнде +1…+6°C-қа дейін төмендеуі мүмкін.
Болжам бойынша, үшінші онкүндік, әсіресе оның соңы, айдың ең салқын кезеңі болады.
"Осылайша, айдың басы мен соңындағы айырмашылық айтарлықтай болады: қыркүйек күндіз +31°C температурамен басталса, айдың соңында түнгі температура +1…+6°C шамасында болуы мүмкін", – деді синоптик.
Бұл ретте қаланың өзінде ауа температурасы негізінен нөлден жоғары болады. Алайда ашық аспан мен желсіз ауа райында топырақ бетіне алғашқы үсіктер түсуі мүмкін. Бұл әсіресе Алматының оңтүстік бөлігінде, тау бөктерінде және таулы аймақтарда байқалуы ықтимал.
Таулы аймақтарда күз ертерек келеді
Тау бөктеріндегі аудандардың тұрғындары салқындау ауа райына дайын болғаны жөн. Биіктік, жер бедері және түнде суық ауаның төмен қарай жылжуы салдарынан мұнда температура қаланың орталық бөлігіне қарағанда жылдамырақ төмендейді.
Сондықтан тау бөктерінде тұман, үсік және жауын-шашын ықтималдығы ертерек артады.
"Тау бөктерінде үсік, тұман және жауын-шашын ықтималдығы ертерек жоғарылайды. Ал биіктегі таулы аймақтарда екінші онкүндіктің соңына қарай жаңбырдың соңы қар аралас жаңбырға ауысуы мүмкін (Шымбұлақ, БАО және Мынжылқы)", – деді Дәулет Кисебаев.
Сурет: Алматы қаласы әкімдігінің баспасөз қызметі
Синоптиктер әзірге қыркүйек айы әдеттен тыс жаңбырлы немесе құрғақ болады деп болжап отырған жоқ.
"Алматыда жауын-шашын мөлшері климаттық нормаға жуық болады деп күтілуде. Яғни қыркүйек әзірге шамадан тыс жаңбырлы да, айқын құрғақ та болмайды. Сонымен қатар жауын-шашын біркелкі түспеуі мүмкін: салыстырмалы түрде құрғақ кезеңдер қысқа мерзімді жаңбырлармен алмасады", – деді Дәулет Кисебаев.
Жауын-шашын мен желдің күшею ықтималдығы қыркүйектің бірінші онкүндігінің ортасында, екінші онкүндіктің басы мен соңында, сондай-ақ үшінші онкүндіктің ортасы мен соңында жоғары.
Найзағай бірінші онкүндіктің басы мен ортасында, сондай-ақ екінші онкүндіктің ортасында болуы мүмкін.
Екінші онкүндіктің басында қатты жел соғуы ықтимал. Жел екпіні секундына 15 метрге дейін жетуі мүмкін. Екінші онкүндіктің соңында тұман түсуі ықтимал.
Алайда әзірге Алматыда қатты нөсер жауады деп нақты айтуға негіз жоқ.
Ауа райы құбылмалы болады – температура айырмасы 15 градусқа дейін жетеді
Қыркүйектің тағы бір ерекшелігі – күндізгі және түнгі температура арасындағы үлкен айырмашылық.
Жекелеген күндері, әсіресе ауа райы ашық әрі құрғақ болғанда, температура айырмашылығы 10-15 градусқа дейін жетуі мүмкін. Тау бөктерінде және ашық жерлерде түнгі салқындау одан да айқын болады.
Сондықтан болжамға қарағанда, Алматыда қыркүйек таңертең күрте киюге, күндіз жеңіл киіммен жүруге, ал кешке қайта қалыңырақ киінуге тура келетін ай болады.
Температуралық рекордтар жаңаруы мүмкін бе?
Синоптиктің пікірінше, әзірге аптап ыстық немесе қатты суық бойынша температуралық рекордтар орнайды деп күтуге негіз жоқ.
Қыркүйектің орташа температурасы климаттық нормаға жақын болады деп болжануда. Ал күтілетін температуралық ауытқулар жалпы осы мезгілге тән көрсеткіштерге сәйкес келеді.
Сонымен қатар жекелеген экстремалды көрсеткіштерді толығымен жоққа шығаруға болмайды. Нақты салқындау немесе жылынудың қаншалықты күшті болатыны күн жақындаған сайын – қысқа мерзімді болжамдарда белгілі болады.
Алматыда күз қандай болады?
Қыркүйек айына арналған алдын ала болжамға қарағанда, Алматыда күздің басталуы құбылмалы болады.
Ай жазға тән жылы ауа райымен басталғанымен, кейін қалада бірнеше рет салқындау мен жылыну кезеңдері болады. Ал қыркүйектің соңына қарай температура тұрақты күзгі көрсеткіштерге жақындайды.
"Қыркүйектің басты ерекшелігі – жазғы жылудан күзгі ауа райына біртіндеп ауысу және жылыну мен салқындаудың кезектесуі. Айдың басында ауа температурасы +31°C-қа дейін көтерілетін жылы күндер болуы мүмкін. Ал қыркүйек соңында түнгі температура +1…+6°C-қа дейін төмендеуі ықтимал. Найзағай, желдің екпіндеуі, қатты жел, тұман және топырақ бетіне алғашқы үсіктер түсу ықтималдығын ескеру қажет", – деп қорытындылады Дәулет Кисебаев.
Синоптиктер айлық болжамның консультативтік сипатта екенін және әр күннің нақты ауа райын емес, жалпы жағдайды көрсететінін атап өтті. Сондықтан нақты күн жақындаған сайын болжамдар алдымен онкүндік, кейін апталық және үш күндік форматта нақтыланады.
Осылайша, қыркүйекте алматылықтар күндізгі +31°C ыстықтан бастап, ай соңындағы топырақ бетіне түсетін алғашқы үсікке дейінгі әртүрлі ауа райына дайын болғаны жөн.