Доллар неге әлсіреп жатыр?
Валюта нарығының деректеріне сүйенсек, соңғы бір аптада доллар 0,54%-ға, бір айда – 2,57%-ға, ал соңғы жарты жылда бірден 7%-ға арзандаған. Салыстыру үшін айта кетсек, 2025 жылғы 4 ақпанда доллар бағамы 520,27 теңге деңгейінде болған.
Күздегі ең жоғары көрсеткішпен салыстырғанда доллар бағамы 50 теңгеден астамға төмендеді. Қазір халықаралық Forex нарығында доллар шамамен 496 теңге деңгейінде саудалануда, бұл қазіргі төмендеу үрдісінің тұрақтылығын растайды.
Әсіресе 4 ақпандағы, сәрсенбі күнгі сауда-саттық айқын көрініс берді. Экономист Элдар Шамсутдиновтың айтуынша, доллар сессияны 498,46 теңге деңгейінде аяқтап, 4,59 теңгеге немесе 0,91%-ға арзандаған.
Сонымен қатар доллармен жасалған сауда көлемі 364,4 млн долларға дейін өсіп, 57,9%-ға артты, ал мәмілелер саны екі есеге жуық көбейіп, 1 112-ге жетті.
"Бағам төмендеп жатқан сәттегі белсенділіктің артуы тұрақты сұраныстың қалыптасуын емес, керісінше, қозғалыстың жеделдеуін және өтімділіктің қайта бөлінуін көрсетеді", – дейді сарапшы.
Бірінші кредиттік бюроның мәліметінше, Ұлттық банк 5 ақпанға белгілеген ресми доллар бағамы – 2025 жылдың көктемінен бергі ең төменгі көрсеткіш әрі желтоқсан айының басынан бері алғаш рет 500 теңгеден төмен түсу жағдайы.
Сарапшылар мұны салық аптасының жақындауымен байланыстырып отыр.
"Салық төлеу үшін экспорттаушы компанияларға теңге қажет, бұл шетел валютасын сатуды ынталандырады", – деп түсіндіреді Бірінші кредиттік бюро.
Бұл фактор ақпан айының басында теңгенің уақытша нығаюының негізгі қозғаушы күші ретінде бұрыннан айтылып келген.
Ұлттық банк саясатының рөлі
Теңгенің нығаюына Ұлттық банктің салыстырмалы түрде қатаң ақша-несие саясаты да ықпал етіп отыр. Өткен жылдың күзінде базалық мөлшерлеменің 18%-ға дейін көтеріліп, кейін сол деңгейде сақталуы теңгедегі қаржы құралдарының тартымдылығын арттырды, соның ішінде шетелдік инвесторлар үшін де.
Бұған дейін реттеуші айна операцияларын жүргізіп, артық теңге өтімділігін алу үшін валюта сатқан болатын. Бұл шаралар қазан–қараша айларында теңгені нығайтып, қазіргі үрдістің негізін қалады.
Жалпы алғанда, қазіргі жағдай теңге бағамының салыстырмалы түрде тұрақты екенін көрсетеді. Доллардың 500 теңгеден төмен түсуі ішкі және сыртқы факторлардың үйлесуі нәтижесінде орын алды, ал нарық әзірге үрдістің күрт өзгеретініне қатысты белгі көріп отырған жоқ.