Ересектер мен балаларға жақ-бет хирургиялық көмегін "Хирургиялық стоматология", "Жақ-бет хирургиясы (ересектер, балалар)", "Ортодонтия", "Ортопедиялық стоматология", "Пластикалық хирургия (ересектер, балалар)" мамандықтары бойынша жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі немесе техникалық және кәсіптік медициналық білімі бар бейінді мамандар көрсетеді. Сондай-ақ "Травматология-ортопедия (балалар)", "Пластикалық хирургия (балалар)" және "Ортопедиялық стоматология" мамандықтары бойынша маманданған дәрігерлер де көмек көрсете алады.
Халыққа жақ-бет хирургиялық көмегі клиникалық хаттаманың ұсынымдарына сәйкес көрсетіледі. Ал клиникалық хаттама болмаған жағдайда дәлелді медицинаға негізделген халықаралық клиникалық ұсынымдар мен нұсқаулықтар басшылыққа алынады.
Жақ-бет хирургиялық көмегі медициналық қызметке лицензиясы бар денсаулық сақтау ұйымдарында меншік нысаны мен ведомстволық тиесілігіне қарамастан көрсетіледі. Көмек амбулаториялық, стационарды алмастыратын және стационарлық жағдайда, шұғыл немесе жоспарлы түрде беріледі.
Жақ-бет хирургиялық көмегі денсаулық сақтау ұйымдарының мынадай құрылымдық бөлімшелерінде көрсетіледі:
- қалалық және аудандық емханалардағы, көпбейінді қалалық немесе облыстық ауруханалар жанындағы консультациялық-диагностикалық орталықтардағы, сондай-ақ стоматологиялық емханалардағы ересектер мен балаларға арналған жақ-бет хирургы кабинеттерінде;
- аудандық ауруханаларда, нөмірленген аудандық ауруханаларда және көпбейінді орталық аудандық ауруханаларда;
- көпбейінді қалалық және облыстық ауруханалардың жақ-бет хирургиясы бөлімшелерінде;
- реконструктивті хирургиялық операциялар жүргізетін денсаулық сақтау ұйымдарының базасында, тіс-техникалық зертханасы және 3D компьютерлік модельдеу мүмкіндігі бар жақ-бет протездеу кабинеттерінде (балаларға арналған жақ-бет ортопедиясы).
Ересектер мен балаларға жақ-бет хирургиялық көмегін көрсететін денсаулық сақтау ұйымдарының негізгі міндеттері мен қызмет бағыттары:
- жақ-бет аймағындағы патологиялар мен жарақаттардың алдын алу және оларды ерте диагностикалау шараларын ұйымдастыру, салауатты өмір салтын қалыптастыру;
- жақ-бет аймағының аурулары мен жарақаттары бар пациенттерге дәлелді медицина қағидаттарына негізделген клиникалық хаттамаларға сәйкес заманауи диагностика және емдеу технологиялары мен әдістерін қолдана отырып, мамандандырылған, оның ішінде жоғары технологиялық медициналық көмек көрсету;
- стационардан шыққан пациенттерді операциядан кейінгі кезеңде бақылау;
- жақ-бет аймағының патологиялары бар балаларды ортодонтиялық оңалту; жақ-бет патологиясы бар пациенттерді динамикалық бақылау;
- жақ-бет патологиясы бар пациенттерге медициналық көмекті әртүрлі деңгейде ұйымдастыру және көрсету кезінде денсаулық сақтау ұйымдарымен өзара іс-қимыл жасау, емдеу кезеңдері арасындағы сабақтастықты сақтау;
- медициналық көмектің деңгейін (аудандық, қалалық, облыстық) ескере отырып, өңірдегі медициналық ұйымдарға консультациялық, ұйымдастырушылық-әдістемелік көмек көрсету.
Бастапқы медициналық-санитариялық көмек деңгейінде фельдшерлер, жалпы практика дәрігерлері, учаскелік терапевтер мен педиатрлар пациентте жақ-бет хирургиялық патологиясына күдік туындаған немесе ол осы шағыммен жүгінген жағдайда тексеру жүргізіп, оны жақ-бет хирургының (ересектер немесе балалар дәрігері) консультациясына жібереді.
Мұндай патологияларға мыналар жатады:
- жақ-бет аймағының аномалиялары мен деформациялары;
- бет пен мойынның жұмсақ және қатты тіндерінің қабыну аурулары;
- жақ-бет аймағының жұмсақ тіндері мен сүйектерінің жарақаттары және олардың асқынулары;
- жақ-бет аймағының қатерсіз ісіктері;
- бастың бет бөлігінің, мойынның, жақтардың, ауыз қуысы мен жақ-бет аймағының қатты және жұмсақ тіндерінің туа біткен және жүре пайда болған ақаулары мен деформациялары;
- мимикалық бұлшықеттердің парезі мен салдануы.
Пациентте онкологиялық аурудың белгілері анықталса немесе оған күдік туындаса, медициналық көмек онкологиялық пациенттерге арналған "жасыл дәліз" бағыты бойынша көрсетіледі.
Егер жақ-бет хирургы болмаса, терапевт пациентті хирург-стоматологқа немесе хирургке (ересектер не балалар маманы) жібереді. Ал шұғыл көмек қажет болған жағдайда пациентті жедел медициналық жәрдем қызметі арқылы стационарға жеткізу ұйымдастырылады.
Шұғыл ауруханаға жатқызуға негіз болатын көрсетілімдер:
Жақ-бет аймағының қабыну аурулары:
- әртүрлі себептерден туындаған және әртүрлі жерде орналасқан жақ-бет аймағының абсцестері мен флегмоналары;
- ауыз қуысы мен жоғарғы жақ қуысы арасында жыланкөздің болуымен немесе онсыз өтетін одонтогендік жоғарғы жақ синуситінің асқынуы;
- беттің шиқан және карбункул аурулары;
- әртүрлі себептерден туындаған және әртүрлі жерде орналасқан жедел остеомиелит пен созылмалы остеомиелиттің асқынуы.
Жақ-бет аймағының жарақаттары:
- төменгі жақтың жедел және әдеттегі шығуы;
- жоғарғы және төменгі жақ сүйектерінің сынуы;
- бетсүйек-көз ұясы кешені сүйектерінің сынуы;
- мұрын сүйектерінің сынуы;
- жақ-бет аймағының жұмсақ және сүйек тіндерінің әртүрлі себептерден болған жарақаттары;
- жақ-бет аймағының қосарланған және аралас жарақаттары.
Сондай-ақ сілекей бездерінің қабыну аурулары мен зақымдануы шұғыл ауруханаға жатқызуға негіз болады.
Амбулаториялық жағдайда жақ-бет хирургиялық көмегі жақ-бет хирургының кабинетінде көрсетіледі. Кабинетте тексеру бөлмесі және емшаралар мен манипуляцияларға арналған бөлме болуы көзделген.
Стандартта жақ-бет хирургиясы дәрігерлерінің міндеттері және халыққа жақ-бет хирургиялық көмегін көрсететін қызметкерлердің ұсынылатын штат саны да егжей-тегжейлі жазылған.
Бұйрық 2026 жылғы 20 қазаннан бастап қолданысқа енгізіледі.