Жалпы көлем өсіп жатқан жоқ, бірақ бұл тоқырау емес
Қазақстан Ұлттық Банкі дерегіне сәйкес, ақпан айының соңында депозиттердің жалпы көлемі 46,2 трлн теңгені құрады. Бір айдағы өсім небәрі 15,9 млрд теңге немесе 0,03% ғана.
Бұл көрсеткіш сырттай қарағанда тоқырау сияқты көрінеді. Бірақ экономист Руслан Сұлтановтың айтуынша, жалпы санда байқалмайтын ішкі өзгерістер бар.
Халықтың депозиттері 26,2 трлн теңгеге дейін өсіп (айлық өсім +247,2 млрд теңге, +1,0%), ал банктік емес заңды тұлғалардың депозиттері 20,0 трлн теңгеге дейін азайған (–231,3 млрд теңге, –1,1%).
Негізгі өзгеріс қайда болып жатыр
Теңгедегі депозиттерде айырмашылық одан әрі күшейген: Халықтың салымдары 21,5 трлн теңгеге дейін өсті (+289,3 млрд теңге, +1,4%); Ал бизнес салымдары 15,1 трлн теңгеге дейін қысқарды (–277,0 млрд теңге, –1,8%).
Валютадағы өзгерістер аса үлкен емес: компанияларда аздап өсім – 4,8 трлн теңге (+1,0%); халықта керісінше төмендеу – 4,7 трлн теңге (–0,9%).
Яғни, қаражатты халық долларда жинақтауды азайтып, теңгеге көбірек көшіп жатыр. Ал бизнес тәуекелден сақтанып, қаражатты белсендірек қолдана бастаған.
Депозит құрылымы да өзгеріп жатыр. Теңгедегі ағымдағы (жылдам қолжетімді) шоттар 6,8 трлн теңгеге дейін өсті, оның ішінде бизнес шоттары 4,8 трлн теңгеге жетті.
Ал ұзақ мерзімді басқа теңгелік депозиттер 29,8 трлн теңгеге дейін азайды. Валютада да ұқсас жағдай: ағымдағы шоттар өсіп, ұзақ мерзімді жинақтар аздап қысқарған.
Бұл нарық қатысушылары ақшаны ұзақ уақытқа "байлап" қоймай, қажет кезде пайдалану үшін қолжетімді күйде ұстауды жөн көріп отырғанын көрсетеді.
Мұның себебі неде
2025 жылдың соңында базалық мөлшерлеме 18%-ға дейін көтерілгеннен кейін ақша-несие саясаты қатаң күйінде қалды. Бұл халықты депозитті табыс табудың және қаржыны сақтаудың сенімді құралы ретінде таңдауға итермелеп отыр.
Ал бизнес үшін жылдың басы – қаражатты қайтадан жұмысқа қосатын кезең. Сондықтан олар ақшаны депозитте ұстамай, айналымға бағыттайды.
"Жалпы көрсеткіш өзгермегенімен, ішінде айқын қозғалыс бар: бизнес қаражаты азайып, халықтың жинақтары тұрақты өсіп жатыр". Руслан Сұлтанов
Ақпан айының нәтижесі – өсім де емес, құлдырау да емес, белгілі бір тепе-теңдік. Ақша жүйеде қалып отыр, бірақ оның қолданылу тәсілі өзгеріп жатыр.
Жалпы алғанда, депозиттік база әлі де жоғары әрі тұрақты. Ал жоғары пайыздық мөлшерлеме экономиканы тұтынудан жинақтау режиміне көшіру қызметін жалғастырып отыр.