Николай Андреевич Ступка 1927 жылы Украин КСР-інің Харьков облысы, Алексеев ауданында дүниеге келген. Соғыс басталғанда ол 14 жаста болған.
"Бір айдан кейін-ақ ұрыстар басталды, Харьков облысын басып алды, мен оккупацияда өмір сүрдім. Әкем алғашқы күннен-ақ шақырылып, бірден майданға кетті. Біздің ауылдың жанында шамамен 70 адамнан тұратын рота тұрды, олар қоршауды бұзып өтпек болған, алайда қарсы жақта қарулы немістер күтіп тұр еді. Осылайша, біздің солдаттар мен офицерлер аш қалды. Олар бізге кіргенде, біздің үйде де жейтін ештеңе жоқ еді", – дейді ардагер.
Батырымыз соғыстың алғашқы жылдарында-ақ барлық жақындарынан айырылған.
"Аштықтан кейін сол жерде тұрдық. Аштық басталғанда, әкем жағынан ата-әжем "тамақ сұрап күн көреміз" деп кетіп, қайтып оралмады – бір жерде қаза тапқан болар. Әкемді әскерге алды, оның ағасы, кәсіби әскери адам, Читада қызмет еткен. Екеуі де майданға кетті, қайтып келмеді. Анам 1942 жылы қайтыс болды. Біз, балалар жетім қалдық, төртеудің ішінде ең үлкені мен едім. Бізді туыстарымыз бөліп алып, солардың қолында тұрдық, мен әскерге кеткенше солай өмір сүрдік", – дейді ол.
1944 жылдың қарашасында, 17 жарым жасында Николайды мерзімді әскери қызметке шақырады. Ол үш ай оқу батальонында болды.
"Украинадан фашистерді қуып шыққан соң мені әскерге алды. Кейін бізді Батысқа толықтыру ретінде жіберді – 19-гвардиялық атқыштар дивизиясының 45-артиллериялық полкіне. Мен 76 миллиметрлік зеңбіректің оқтаушысы болдым. Есеп құрамында көздеуші, оқтаушы және офицер – батарея командирі, лейтенант болды. Батыстағы ұрыстарға қатыспадым. Бізді Шығысқа жіберді", – дейді ардагер.
Сурет: Zakon.kz/Ирина Ковалёва
1945 жылдың сәуірінде, Еуропадағы ұрыстар аяқталғаннан кейін дивизия Қиыр Шығысқа ауыстырылды. Германия тізе бүкті. Бірақ дивизияны Забайкалье майданының 39-армиясы құрамына енгізіп, Жапонияға қарсы жіберді. 45-дивизионда зеңбіректер ат күшімен тасымалданды. Зеңбіректерді, аттарды, шөпті тиеп, пойызбен Моңғолияға жеткізді.
"Ал Моңғолияда жаяу жүрдік. Мамыр, аптап ыстық! Әскер қозғалып келеді. Көлік нашар, машина жоқтың қасы, жаяу. Бірақ оркестр болды. Шаршап тұрсақ та, оркестр ойнағанда рух көтерілетін", – дейді ардагер.
Дивизия тоқтаусыз дерлік қозғалып, Үлкен Хинган шекарасына жетті. Жүздеген шақырымды сусыз таулы шөл арқылы өтті. Сол жерде квантун әскерлері шекараны кесіп өтті.
"Бізді атқылай бастады. Әрі қарай жылжып, алғашқы шайқасқа кірдік. Жапондар бізге оқ атты, біз оларға шамамен 70 метр қашықтықта тоғыз зеңбіректі қатар қойдық. Алғашқы ұрыста екі батареямыз жойылды. Бір есеп толықтай қырылды, екіншісінде командир мен оқтаушы қаза тауып, көздеуші ғана тірі қалды. Жалпы біздің дивизионда адам шығыны көп болған жоқ – шамамен 12 адамнан айырылдық", – дейді ол.
1945 жылы Үлкен Хинганды шебер өткендері және квантун әскерлерімен шайқастардағы ерліктері үшін дивизияға "Хингандық" атағы берілді. Оның жолы Порт-Артур қаласында аяқталып, 1955 жылы дивизия таратылды.
"Мен кейін Порт-Артурда қызмет еттім. Қала ескі және жаңа болып бөлінген. Бірінде негізінен теңізшілер, ал біз – артиллеристер мен байланысшылар – екіншісінде болдық", – дейді ол.
Соғыстан кейін Николай Қытайда қызмет етті: Тэнчжоу, Чжэнчжоу және басқа қалаларда болды. Жүргізушілер мектебін бітіріп, кейін механик мамандығын меңгерді. Барлау батальонында қызмет етіп, кіші сержант, кейін сержант шенін алды.
1950 жылы Николай Андреевич елге оралды. Харьковтағы жиһаз комбинатында, кейін әскерилендірілген өрт сөндіру бөлімінде жұмыс істеді. Одан кейін Мәскеу маңындағы әскери құрылыста механик болды. Тың игеру кезінде Қазақстанға жіберілді.
"1955 жылдың мамырында мені Павлодарға ауыстырды. 32 жыл бір жерде жұмыс істедім – "Промстройда" және автоколоннада. Барлық қызметтен өттім: гаражда шебер, механик, слесарьлар бригадирі, аға шебер, автоколонна бастығы. 1987 жылы зейнетке шықтым. Пәтерді соғыс ардагері ретінде емес, өз еңбегіммен алдым", – дейді ардагер.
Майдангер "Жауынгерлік еңбегі үшін", "Жапонияны жеңгені үшін" медальдарымен және II дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған. Бір ұл тәрбиелеген, немересі мен шөбересі бар. Өміріне риза.
"7 мамыр – туған күнім, 99 жас. 100 жасқа бір жыл қалды. Бұл жаста ештеңе керек емес. Бәрі бар, рақмет! Үйді жөндеп берді, жағдай жеткілікті. Қартайғанда ештеңеге мұқтаж болмаймын деп кім ойлаған. Баршаңызға рахмет!" – дейді ол.
Бүгінгі әлемдегі қақтығыстар туралы айта отырып, Николай Андреевич ел тұрғындарына үндеу жасады:
"Қақтығыстар ешкімге керек емес. Барлығы жақсы еңбек етіп, Қазақстан гүлденуі үшін жұмыс істеуі керек!"
Айта кетейік, Павлодар облысынан майданға 46 мың адам шақырылған. Оның 22 мыңы шайқастарда қаза тапқан, жарақаттан көз жұмған немесе хабар-ошарсыз кеткен. Қазіргі таңда өңірде Ұлы Отан соғысының төрт ардагері ғана тұрады.