Жоғары технологиялар қарқынды дамып жатқан қазіргі заманда электр энергиясының артық өндірілуі кез келген мемлекеттің тұрақтылығы үшін маңызды факторлардың бірі болып саналады. Жалпы, елде өндірілетін электр энергиясы ішкі тұтынудан көп болса, бұл ең алдымен энергетикалық жүйенің теңгерімді дамуын, электр өндіретін қуаттардың тұрақты жұмысын және халық пен өндіріс орындарының сұранысын сенімді қамтамасыз ету мүмкіндігін көрсетеді.
Сонымен қатар, электр энергиясының белгілі бір қорының болуы жоғары жүктеме кезінде кезең-кезеңімен болатын жарық өшірулердің алдын алуға, сондай-ақ өнеркәсіп пен өндіріс орындарын дамытуға қолайлы жағдай жасауға мүмкіндік береді.
Бұл көрсеткішті кім анықтайды?
Әлем елдерінде өндірілетін және тұтынылатын электр энергиясының көлемін салыстырумен жыл сайын тәуелсіз Visual Capitalist интернет-басылымының мамандары АҚШ Энергетика министрлігінің Energy Information Administration (EIA) статистикалық агенттігімен бірлесіп айналысады.
Зерттеу барысында есептеулер энергетика саласында қолданылатын квадриллион британдық жылу бірлігімен (БЖБ) жүргізіледі. Бұл өлшем әлем елдері мен құрлықтардың жылдық энергия тұтыну көлемін бағалау үшін пайдаланылады. Зерттеуге әлемнің 139 мемлекеті қатысты.
Электр энергиясын тұтынуға қарағанда, артық өндіретін елдер
Электр энергиясы профициті бойынша әлемдік рейтингте бірінші орынды Ресей иеленеді. Бұл ел жыл сайын 26 квадриллион БЖБ-ға дейін электр энергиясының артық көлемін сақтайды. Соның арқасында Ресей әлемдегі ірі электр энергиясы экспорттаушылардың бірі болып отыр.
Екінші орында – Сауд Арабиясы. Бұл елдегі жыл сайынғы электр энергиясы профициті 15,1 квадриллион БЖБ. Үшінші орынға Австралия жайғасқан. Онда жыл сайын 11,9 квадриллион БЖБ көлемінде артық электр энергиясы өндіріледі.
Электр энергиясын тұтынудан көп өндіретін әлемдегі үздік ондыққа кіреді: Канада (жыл сайынғы профициті 10 квадриллион БЖБ), АҚШ (9 квадриллион БЖБ), Индонезия (8,8 квадриллион БЖБ), Норвегия (8,3 квадриллион БЖБ), Катар (7,6 квадриллион БЖБ), Ирак (7 квадриллион БЖБ), Біріккен Араб Әмірліктері (6,8 квадриллион БЖБ).
ТМД елдеріндегі жағдай
Тәуелсіз интернет-басылым Visual Capitalist мәліметтері бойынша, ТМД елдері арасында Ресейден кейін электр энергиясының ең жоғары профициті Қазақстанда байқалады.
Рейтинг бойынша Қазақстан әлемде 15-орында тұр. Ел жыл сайын 4,2 квадриллион БЖБ көлемінде электр энергиясының артық мөлшерін сақтай алады. Бұл көрсеткішке қарамастан, Қазақстанда электр энергиясын тұтыну көлемі де өсіп келеді. Мәселен, 2025 жылы электр энергиясын тұтыну 3,8%-ға артқан. Сонымен бірге өнеркәсіп саласы дамып, өндіріс көлемі ұлғайып жатыр.
ТМД елдері арасында Қазақстаннан кейін электр энергиясы профициті жоғары мемлекеттер қатарында: Әзербайжан – әлемде 20-орын, жылдық профициті 2 квадриллион БЖБ; Тәжікстан – 44-орын, жылдық тапшылығы 0,1 квадриллион БЖБ; Қырғызстан – 46-орын, тапшылығы 0,1 квадриллион БЖБ; Армения – 74-орын, тапшылығы 0,1 квадриллион БЖБ; Өзбекстан – 105-орын, тапшылығы 0,5 квадриллион БЖБ; Беларусь – 112-орын, тапшылығы 0,8 квадриллион БЖБ.
Электр энергиясы тапшылығы жоғары елдер
Электр энергиясының ең үлкен тапшылығы әлемде Қытайда тіркелген. Елдің ішкі қажеттілігін толық қамтамасыз ету үшін қазіргі өндіріс көлеміне қосымша тағы 39,8 квадриллион БЖБ электр энергиясын өндіру қажет.
Электр энергиясын тұтынуы өндіріс көлемінен жоғары елдер арасында екінші орында Үндістан тұр. Оның жыл сайынғы тапшылығы – 15,1 квадриллион БЖБ. Үшінші орында – Жапония, оның электр энергиясы тапшылығы 13,7 квадриллион БЖБ.
Сондай-ақ электр энергиясы тапшылығы жоғары елдердің қатарына жатады: Оңтүстік Корея – 10,3 квадриллион БЖБ; Германия – 7,1 квадриллион БЖБ; Түркия – 4,9 квадриллион БЖБ; Италия – 4,7 квадриллион БЖБ; Тайвань – 4,3 квадриллион БЖБ; Франция – 4,2 квадриллион БЖБ; Испания – 15,1 квадриллион БЖБ.