Оқушыларға әдеттегі дәрістің орнына алаяқтарды өз бетінше анықтау, интернеттегі қорлау белгілерін тану және қауіпті жағдайларда дұрыс шешім қабылдау ұсынылды.
"Менің телефоным – менің қауіпсіздігім" атты сабақ "Заң мен тәртіп" идеологемасы және "Адал азамат" бірыңғай тәрбие бағдарламасы аясында өтті. Бұл бастамалар балалардың құқықтық мәдениеті мен шынайы өмірде де, цифрлық кеңістікте де қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыруға бағытталған. Іс-шара облыстық деңгейде ұйымдастырылып, бір күнде өңірдегі барлық дерлік мектепте өткізілді.
Сурет: Zakon.kz.
Алаяқ хабарласады: сабақ нақты қауіптерден басталды
Ойын кибербуллинг пен интернет-алаяқтық туралы бейнероликтерді көруден басталды. Онда басты кейіпкерлер ретінде жасөспірімдер көрсетілді. Кейін оқушылар топтарға бөлініп, қазіргі кезде кез келген жасөспірім тап болуы мүмкін нақты жағдайларды талдады. Карточкаларда өзін дос ретінде таныстырған адамдардың хабарламалары, ақша аудару туралы өтініштер, тез ақша табу ұсыныстары және күмәнді сайттарға сілтемелер болды.
"Сендердің міндеттерің – алаяқтықты анықтау, қаскүнемнің қандай мақсат көздейтінін түсіну және қауіпсіз әрекет ету жолын ұсыну", – деп ойын ережесін түсіндірді мұғалім Анастасия Гацке.
Оқушылар тапсырмаға бірден кірісіп кетті. Топ ішінде қызу пікірталас өрбіді. Бірі танысына міндетті түрде көмектесу керек десе, енді бірі хабарламаны шынымен досы жібергеніне көз жеткізуді ұсынды.
"Ақша аударуға болмайды деп ойлаймыз. Өйткені қазір алаяқтар өте көп", – деп жауап берді ойынға қатысушылардың бірі.
Ал оның сыныптасы хабарламаның шынымен досынан келгенін тексерудің сенімді жолын ұсынды. Ол үшін басқа байланыс арналары арқылы хабарласу немесе жеке кездесіп, анықтап алу қажет.
Сурет: Zakon.kz.
Оңай табыс қауіпті болуы мүмкін
Тағы бір тапсырма интернет арқылы тез ақша табу ұсыныстарына арналды. Оқушыларға белгісіз адамның сыйақы үшін өз банк картасын пайдаланып, ақша аударуды сұраған жағдайды елестету ұсынылды. Талқылаудан кейін қатысушылардың басым бөлігі мұндай ұсыныстар алаяқтық схеманың бір бөлігі болуы мүмкін деген ортақ шешімге келді.
"Келіспеу, бөтен ақшаны өз картаңа қабылдамау, ешкімге ақша аудармау, карта деректері мен SMS арқылы келген кодты хабарламау керек", – деп оқушылар өздері қауіпсіз әрекет ету алгоритмін құрастырды.
Қатысушылардың айтуынша, көптеген мысал оларға таныс болған. Өйткені өздері немесе жақындары осындай хабарламалар мен қоңырауларға тап болған.
Сурет: Zakon.kz.
Әзіл қорлауға айналғанда
Сабақтың жеке бөлімі цифрлық этика мен кибербуллингке арналды. Оқушыларға түрлі жағдайларды бағалап, зиянсыз әзіл мен қорлаудың аражігін ажырату ұсынылды. Тапсырмалардың бірі сыныптасының суретін қорлайтын жазумен жариялауға қатысты болды. Барлық қатысушы мұндай әрекетке жол беруге болмайтынымен бірауыздан келісті.
Ойыннан кейін жоғары сынып оқушылары өз ойларын ортаға салды.
"Біздің қарым-қатынасымыздың басым бөлігі цифрлық кеңістікте өтеді. Сондықтан балаларды интернетте дұрыс әрі құрметпен сөйлесуге үйрету маңызды. Сондай-ақ кибербуллинг туралы айтып, көмек сұрауға болатын адамдарды түсіндіру қажет", – дейді 10-сынып оқушысы Маргарита Романенко.
Сабина Абашева да интернет-алаяқтықтың қаупіне тоқталды. Оның айтуынша, интернеттегі алаяқтық тәсілдері үнемі өзгеріп отырады. Оның құрбаны тек ересектер ғана емес, балалар да болуы мүмкін. Сондықтан ақпаратты сыни тұрғыдан бағалап, құпиясөздер мен SMS-кодтарды ешкімге бермеу және күмәнді сілтемелерге өтпеу маңызды.
Анастасия Василецтің пікірінше, балалардың интернеттегі қауіпсіздігі тек олардың өздеріне байланысты емес.
"Бұл жұмысқа ата-аналар, педагогтер, психологтер мен құқық қорғау органдары да атсалысуы керек. Біз өз мәселемізбен жалғыз қалмайтынымызды түсінуіміз қажет", – деп атап өтті оқушы.
Сурет: Zakon.kz.
"Заң мен тәртіп" мектептен басталады
Мұндай сабақтар – облыста "Заң мен тәртіп" тұжырымдамасы аясында жүргізіліп жатқан жүйелі профилактикалық жұмыстың бір бөлігі. Оның басты мақсаты – кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу ғана емес, балаларға өз әрекеттерінің салдарын түсінуді, өзге адамдардың құқықтарын құрметтеуді және жауапты шешім қабылдауды үйрету.
Прокуратураның мәліметінше, жаңа оқу жылы басталғалы ведомство қызметкерлері облыстағы 18 мектеп пен төрт колледжде "Жастар – әділетті қоғамның негізі" атты құқықтық сабақ өткізген.
Оқушылармен және студенттермен кездесулер барысында құқық бұзушылық жасағаны үшін жауапкершілік, заң талаптарын сақтау, өзге адамдардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу, сондай-ақ заңға бағынатын мінез-құлық негіздері талқыланған.
Сурет: Zakon.kz.
Көмекке бір батырманы басу арқылы жүгінуге болады
Бүгінде профилактикалық жұмыс сынып сағаттары мен мамандармен кездесулерден әлдеқайда кең ауқымды қамтиды.
Прокуратураның баспасөз қызметінің мәліметінше, Қостанайдағы барлық 40 мектепте QR-кодтар орналастырылған. Оқушылар сол арқылы "Балақорғау" Telegram-боты арқылы мектеп психологтерінен тікелей көмек сұрай алады. Жүйеге 60 маман қосылған. Бұл ретте көмекке ашық түрде де, құпия түрде де жүгінуге болады.
"Әрбір хабарлама жеке қарастырылады. Қажет болған жағдайда мәселені шешуге ата-аналар, педагогтер және жанжалға қатысқан басқа да адамдар тартылады. Мұндай тетік мәселе күрделеніп кеткенше күтпей, алаңдаушылық тудыратын белгілерді ерте анықтауға, өтініштерге жедел жауап беруге және көмекке мұқтаж адамдарға нақты қолдау көрсетуге мүмкіндік береді", – деп түсіндірді ведомствода.
Бүгінде балалардың қауіпсіздігі тек көшеде немесе мектепте ғана емес, интернетте де маңызды. Жасөспірім қауіп-қатерді неғұрлым ерте танып, көмек сұрауды және желіде жауапкершілікпен әрекет етуді үйренсе, қазіргі цифрлық әлемде өзін соғұрлым сенімді сезінеді.