Сақтандыру нарығындағы қаражат көлемі қанша?
Бүгінде Қазақстанда 25 сақтандыру ұйымы жұмыс істейді, оның 10-ы өмірді сақтандыру саласына маманданған. Бұл ретте сектордың өзі айтарлықтай өскен. Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (ҚНРДА) соңғы есебіне сәйкес, сақтандыру және қайта сақтандыру ұйымдарының активтері 4,43 трлн теңгеге жетіп, жыл басынан бері 13,4%-ға өскен. Оның басым бөлігі – 3,17 трлн теңге немесе барлық активтердің 71,6%-ы бағалы қағаздарға салынған. Тағы 326,3 млрд теңге банк салымдарына тиесілі.
Жоғары өтімді активтер 3,78 трлн теңгені немесе жиынтық активтердің 85,4%-ын құрады.
Алайда ең қызығы активтерде емес, қазақстандықтардың ақшасын қайда бағыттай бастағанында.
Аннуитеттер алға шықты
Бір жыл ішінде сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 7,3%-ға өсіп, 858,3 млрд теңгеге жетті. Өмірді сақтандыру бойынша көрсеткіш бірден 14,7%-ға өсіп, 458,2 млрд теңгені құрады. Оның жалпы сыйлықақылар көлеміндегі үлесі 49,9%-дан 53,4%-ға дейін өсті. Салыстыру үшін: жалпы сақтандыруға 400,1 млрд теңге тиесілі, бұл көрсеткіш бір жыл ішінде іс жүзінде өзгермеген – төмендеу 0,1%-ды құрады.
Осылайша, өмірді сақтандыру алғаш рет нарықтың ең ірі бөлігіне айналды. Бұған бір сегменттің ішінде болған айтарлықтай өзгеріс себеп болды: аннуитеттік сақтандыру бойынша сыйлықақылар бір жылда 92%-ға өсіп, 299,5 млрд теңгеге жетті.
Салыстыру үшін: кәдімгі өмірді сақтандыру бойынша сыйлықақылар 34,7%-ға төмендеп, 75,5 млрд теңгені құрады. Жазатайым оқиғалардан сақтандыру одан да қатты қысқарды – 87,5%-ға, яғни 9,3 млрд теңгеге дейін.
Ақша көбейді – міндеттемелер де артты
Жыл басынан бері сақтандыру резервтерінің жалпы көлемі 16,3%-ға өсіп, 2,97 трлн теңгеге жетті. Өмірді сақтандыру саласында өсім 21,8%-ды құрап, резервтер көлемі 2,17 трлн теңгеге жетті. Бұл ретте аннуитеттік сақтандыру бойынша резервтер 1,25 трлн теңгеден 1,60 трлн теңгеге дейін, яғни 27,9%-ға өскен. Сақтандырушылар бір мезгілде көбірек қаражат алып, соған сәйкес болашақ міндеттемелерінің көлемін де ұлғайтуға мәжбүр.
Бұл үрдістің тағы бір көрсеткіші – өмірді сақтандыру компанияларының активтері. Жылдың алғашқы алты айында олар 19,9%-ға өсіп, 2,69 трлн теңгеге жетті. Ал жалпы сақтандыру компанияларының активтері небәрі 4,7%-ға өсіп, 1,75 трлн теңгені құрады.
Әрине, түсімдердің өсуі төлемдердің артуымен қатар жүреді. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында сақтандыру ұйымдары 252,9 млрд теңге төледі – бұл өткен жылмен салыстырғанда 23,3%-ға көп. Барлық төлемдердің 40,9%-ы ерікті жеке сақтандыруға, 35,1%-ы міндетті сақтандыруға, 24,1%-ы ерікті мүліктік сақтандыруға тиесілі. Өмірді сақтандыру бойынша төлемдер 60,6%-ға өсіп, 104,4 млрд теңгені құрады.
Аннуитеттер бойынша төлемдер әсіресе қатты өскен – 57,8 млрд теңгеге дейін. Бір жыл ішінде бұл көрсеткіш 181,2%-ға артқан.
Ал автокөлік, пәтер және басқа мүлік бойынша жағдай қандай?
Мұнда мұндай өзгеріс байқалмайды.
- Ерікті мүліктік сақтандыру бойынша сыйлықақылар 280 млрд теңгені құрады. Бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 279,6 млрд теңге болған, яғни іс жүзінде өзгеріс жоқ. Автокөлікті сақтандыру 4%-ға өсіп, 38,6 млрд теңгеге жетті.
- Ал мүлікті сақтандыру 1,9%-ға төмендеп, 142 млрд теңгені құрады. Жүктерді сақтандыру 13,7%-ға қысқарып, 7,7 млрд теңгеге дейін төмендеді.
- Міндетті сақтандыру жылдамырақ өсіп келеді. Сыйақақылар 13,8%-ға артып, 148 млрд теңгені құрады. Оның ішінде көлік иелерінің азаматтық-құқықтық жауапкершілігін міндетті сақтандырудан (КҚИ АҚЖМС) 67,2 млрд теңге түскен. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 16%-ға көп.
Тағы бір маңызды жайт бар. Өсуге қарамастан, сектордың экономикадағы ауқымы әлі де шектеулі.
Сақтандыру ұйымдарының активтері ЖІӨ-нің 2,62%-ын, ал сақтандыру сыйлықақылары ЖІӨ-нің 1,04%-ын құрайды. Бір тұрғынға шаққанда бір жылдағы сақтандыру сыйлықақыларының көлемі 85 124 теңге болады. Салыстыру үшін: ЭЫДҰ елдерінде сақтандыру сыйлықақылары орта есеппен ЖІӨ-нің 6,2%-ына тең.