"Қара күнге" деп жинау: 2016 жылдан бері не өзгерді?
Осыдан он жыл бұрын әрбір алтыншы қазақстандықтың жинағы болған. Қазір бұл көрсеткіш әрбір төртінші адамға жетті. Сонымен қатар жинағы бар адамдардың саны ғана емес, ақшаны сақтау тәсілдері мен оны көбейту мүмкіндіктері де өзгерген.
Бұл өзгерістерді саралау үшін Ұлттық банктің 2016, 2021 және 2026 жылдардың күзіне қатысты сауалнама нәтижелерін салыстырдық.
2016 жылғы қарашада сауалнамаға қатысқан қазақстандықтардың 16,1%-ының жинағы болған. 2021 жылы олардың үлесі 20,8%-ға, ал 2026 жылы 27,9%-ға жетті. Он жыл ішінде бұл көрсеткіш 1,7 есе өскен.
Халықтың ағымдағы табысынан ақша жинау мүмкіндігі де артқан. 2016 жылғы қаңтарда сауалнамаға қатысқандардың 14,6%-ы ғана ақша жинай алса, қазір бұл көрсеткіш 27%-ды құрайды.
Банктегі депозит көлемі 23 трлн теңгеге жуық өсті
Енді сауалнама нәтижелерінен гөрі нақты банктік статистикаға назар аударайық.
- 2016 жылдың соңында халықтың банктердегі депозиттері шамамен 7,9 трлн теңгені құрады.
- 2026 жылғы қыркүйекте бұл көрсеткіш 30,56 трлн теңгеге жетті.
Осылайша, он жылға жетпейтін уақыт ішінде депозит көлемі 22,66 трлн теңгеге немесе шамамен 3,9 есе өскен. Жинақталған инфляцияны ескергенде, банктік депозиттердің нақты көлемі шамамен 59,5%-ға артқан.
Сондай-ақ қазақстандықтардың ақшасын сақтаудың қандай тәсілдерін таңдайтынын қарастырған жөн. Соңғы он жылда жинақты сақтаудың ең танымал жолы банк депозиттері болып қалды. 2016 жылғы қарашада жинағы бар азаматтардың 56,8%-ы осы тәсілді таңдаса, 2021 жылғы тамызда бұл көрсеткіш 65,3%-ға, ал 2026 жылғы тамызда 74,8%-ға жеткен.
Жылжымайтын мүлікке деген қызығушылық та артқан. 2016 жылы сауалнамаға қатысқандардың 8,3%-ы оны жинақты сақтаудың тәсілі ретінде таңдаған. Ал 2026 жылғы тамызда бұл көрсеткіш 19,6%-ға жетті. Соңғы жылдардағы депозит мөлшерлемелерінің жоғары болғанына қарамастан, он жылда жылжымайтын мүлікті таңдаушылардың үлесі шамамен 2,4 есе өскен.
Бағалы қағаздарға деген көзқарас одан да айтарлықтай өзгерген. 2016 жылы акцияларды, облигацияларды және басқа да биржалық құралдарды жинақты сақтау үшін сауалнамаға қатысқандардың небәрі 1,7%-ы пайдаланған. 2021 жылы бұл көрсеткіш 3%-ды, ал 2026 жылы 9,2%-ды құрады.
Теңге долларды ығыстырып жатыр
Сонымен қатар АҚШ долларын таңдаушылардың үлесі азайған. Егер 2016 жылы респонденттердің 40,3%-ы ақшасын доллармен сақтаса, 2026 жылы бұл көрсеткіш 33,1%-ды құраған. Осылайша, теңгені таңдаушылардың үлесі 12,3 пайыздық тармаққа өскен.
Айта кетейік, 2016 жылы Қазақстан ұлттық валютаның күрт әлсіреуінен кейінгі кезеңді бастан өткерді. 2015 жылғы тамызда еркін өзгермелі бағамға көшкеннен кейін теңге айтарлықтай құнсызданып, халықтың шетел валютасына деген қызығушылығы артты. 2016 жылдың басында теңге бағамының бір тәулікте екі рет күрт төмендеген жағдайлары да болған.
Ал енді сауалнама нәтижелеріндегі тағы бір қызықты дерекке тоқталайық.
- 2016 жылы жинағы бар азаматтардың тек 30,4%-ы соңғы 12 айда қаражатын көбейте алғанын айтқан.
- 2026 жылғы тамызда бұл көрсеткіш 45%-ға жеткен.
Бұл екі топтың арақатынасының өзгеруімен де ерекше байқалады. 2016 жылдың басында жинағын көбейткен әрбір қазақстандыққа жинағы азайған бір адамнан келген. Ал 2026 жылы жинағын көбейткендердің саны қаражатының бір бөлігін жоғалтқандардан 2,8 есе көп болған.