2026 жылғы 25 тамыздан бастап "жас ғалым" ұғымының жаңа анықтамасы қолданылады.
Оған сәйкес:
- жас ғалым – 44 жасқа толғанға дейінгі қоса алғанда, ғылыми, ғылыми-зерттеу немесе ғылыми-педагогикалық қызмет өтілі 10 жылдан аспайтын жеке тұлға. Бұл ретте бала үш жасқа толғанға дейінгі бала күтімі кезеңі есепке алынбайды. Жас ғалым ғылыми, ғылыми-зерттеу немесе ғылыми-педагогикалық қызметпен айналысып, ғылыми және ғылыми-техникалық қызмет нәтижелерін алып әрі жүзеге асыруы тиіс.
Ғылым мен техниканың дамуына үлес қосқан ғалымдар мен ғылыми қызметкерлерді ынталандыру үшін оларды ғылыми ұйымдар және жоғары және (немесе) жоғары оқу орнынан кейінгі білім беру ұйымдары:
- үздік ғылыми зерттеулер мен жұмыстар, ғылым саласындағы үздік жетістіктері үшін берілетін жыл сайынғы сыйлықтарға;
- мемлекеттік ғылыми стипендияларға ұсынады.
Мемлекеттік ғылыми стипендия кімдерге беріледі?
Мемлекеттік ғылыми стипендиялар:
- мемлекет үшін басым бағыттар бойынша іргелі немесе қолданбалы ғылыми зерттеулер жүргізуге және ғылыми кадрлар даярлауға белсенді қатысатын ғалымдар мен ғылыми қызметкерлерге;
- ғылыми мәселелерді шешуге бағытталған зерттеулерге белсенді қатысып, ғылыми қауымдастықтың мойындауына ие болған дарынды жас ғалымдарға тағайындалады.
Сыйлыққа ұсынылатын жұмыстарға қойылатын талаптар
Сыйлыққа конкурс жарияланған жылды есептемегенде, соңғы бес жыл ішінде орындалған және жарияланған ғылыми жұмыстар ұсынылады.
Олардың ішінде импакт-факторы нөлден жоғары халықаралық ғылыми басылымдарда жарияланған еңбектер де болуы мүмкін. Ұсынылатын жұмыстар ұйымдардың консультативтік-кеңесші органдарында жан-жақты талқыланып, тиісті шешім қабылдануы керек.
Конкурстық комиссия қағидалардың талаптарына сәйкес келмейтін жұмыстарды, сондай-ақ соңғы бес жыл ішінде ғылыми этиканың үлгілік қағидаларын бұзған ғалымдар мен ғылыми қызметкерлер ұсынған жұмыстарды сыйлық тағайындауға ұсынбау туралы шешімді ашық дауыс беру арқылы және оның себебін көрсете отырып қабылдайды.
Бұған дейін республикалық бюджеттен төленетін мемлекеттік ғылыми стипендияға ие болған ғалымдар осы стипендияға алдыңғы стипендия тағайындалғаннан кейін кемінде бес жыл өткен соң ғана қайта үміткер бола алады.
Комиссия шешіміне шағымдану тәртібі енгізілді
Қағидаларға конкурстық комиссияның шешімін қайта қарау туралы өтініштерді беру және қарау тәртібін белгілейтін жаңа тарау қосылды.
Ғалымдар мен ғылыми қызметкерлер конкурстық комиссияның бағалау нәтижесімен келіспеген жағдайда, нәтижені алғаннан кейін бір күнтізбелік күн ішінде конкурсты ұйымдастыратын жұмыс органына комиссия шешімін қайта қарау туралы өтініш бере алады.
Өтініш қаралып жатқан кезде ғылыми жетістіктер туралы мәліметтерге және ұсынылған растайтын құжаттарға өзгеріс енгізуге жол берілмейді.
Өтініштерді уәкілетті орган құрған апелляциялық комиссия қарайды. Оның құрамына уәкілетті және салалық уәкілетті органдардың, жұмыс органының өкілдері, жетекші ғалымдар мен Қазақстандағы әртүрлі ғылым салаларының сарапшылары кіреді. Олар конкурстық комиссияның мүшелері болмауы тиіс.
Апелляциялық комиссияның төрағасы мен хатшысы оның мүшелері арасынан ашық дауыс беру арқылы, комиссия мүшелерінің қарапайым көпшілік дауысымен сайланады.
Қай жағдайда комиссия мүшесі өтінішті қарай алмайды?
Апелляциялық комиссия мүшесі өзіне аффилиирленген тұлғаларға қатысты өтініштерді қараудан бас тартуы тиіс.
Оларға:
- жақын туыстары – ата-анасы, балалары, асырап алушылары, асырап алынған балалары, туған және туысқан бауырлары, атасы, әжесі, немерелері;
- өзі еңбек қатынасында тұрған ұйымдардың басшылары мен құрылымдық бөлімшелерінің қызметкерлері;
- соңғы бес жылда онымен бірге мақала немесе шолу жариялаған бірлескен авторлар;
- оның ғылыми консультанттары немесе диссертациялық жұмысының жетекшілері;
- өзі ғылыми консультант немесе жетекші болып табылатын немесе бұрын болған докторанттар, аспиранттар және магистранттар жатады.
Сонымен бірге апелляциялық комиссия сараптамалық сипаттағы критерийлер бойынша конкурстық комиссия шешімін қайта қарау туралы өтініштерді қарамайды. Мұндай бағалау конкурстық комиссия мүшелерінің кәсіби пайымдауына негізделеді.
Өтініш қаралғаннан кейін бес жұмыс күні ішінде жұмыс органы өтініш берушіге дәлелді жауап жібереді.
Ал конкурстық комиссия апелляциялық комиссияның бағалау нәтижелеріне өзгерістер енгізу туралы шешімін екі жұмыс күні ішінде орындауға тиіс.
Бұйрық 2026 жылғы 1 қыркүйектен бастап күшіне енеді, алайда оның жекелеген тармақтары басқа мерзімде қолданысқа енгізіледі.