Мәжіліс Қазақстан, Әзербайжан және Өзбекстан арасындағы "жасыл дәліз" туралы келісімді ратификациялады

2026 жылғы 11 наурызда өткен пленарлық отырыста ҚР Парламенті Мәжілісі депутаттары Қазақстан, Әзербайжан және Өзбекстан арасындағы жасыл энергия өндіру және тасымалдау саласындағы стратегиялық әріптестік туралы келісімді ратификациялады. Құжат сенат қарауына жіберілді.

Ерлан Ақкенженовнің айтуынша, бұл келісімге үш елдің мемлекет басшылары 2024 жылғы 13 қарашада Баку қаласында өткен COP29 климаттық конференциясы аясында қол қойған.

Министрдің сөзінше, бұл құжат жобаның ауқымдылығын және өңірлік маңызын көрсетеді. Сонымен қатар ол тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ең ірі әрі өршіл энергетикалық жобалардың біріне негіз қалайды. Атап айтқанда, Каспий теңізі арқылы Қазақстанды Еуропамен байланыстыратын "Жасыл энергетикалық дәліз" құру жоспарланып отыр.

Министрдің айтуынша, келісім үш елдің жаңартылатын энергия көздері әлеуетін тиімді пайдалануға бағытталған. Сонымен бірге экологиялық таза электр энергиясымен сауданы дамыту көзделеді.

"Келісім жаңартылатын энергия көздерін тиімді пайдаланып, экологиялық таза электр энергиясының саудасын дамытуға бағытталған. Оның ішінде жасыл аммиак пен сутекті өндіру және оларды Еуропа нарығына экспорттау мүмкіндігі де қарастырылған", – деді министр.

Энергетика министрінің айтуынша, жоба аясында жасыл энергияны жеткізу үшін Каспий теңізінің түбімен суасты кабелі төселеді. Ол арқылы Қазақстан мен Өзбекстаннан өндірілген электр энергиясы Әзербайжанға жеткізіледі.

Одан әрі бұл энергия Қара теңіз арқылы жүзеге асатын ұқсас жоба арқылы Еуропа елдеріне экспортталуы мүмкін.

"Жобаның негізгі элементі – Каспий теңізінің түбімен жоғары кернеулі тұрақты токқа арналған терең суасты кабелін тарту. Бұл техникалық жағынан күрделі, бірақ стратегиялық тұрғыдан өте маңызды шешім. Соның арқасында біз Еуропалық Одақтың электр энергиясы нарығына тікелей шығамыз", – деді Ерлан Ақкенженов.

Министрдің айтуынша, жоба қазір белсенді іске асыру кезеңінде. Жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу үшін халықаралық кеңесші ретінде италиялық ірі консалтингтік компания – CESI таңдалған.

Бұл жұмыс үш елдің энергетика ведомстволары мен халықаралық қаржы ұйымдары – Азия даму банкі және Азия инфрақұрылымдық инвестициялар банкі арасында жасалған меморандум аясында жүргізіліп жатыр. Техникалық-экономикалық негіздеме дайын болғаннан кейін жобаның қаржылық моделі мен негізгі техникалық параметрлері анықталады. Жобаның техникалық-экономикалық негіздемесін әзірлеу құны шамамен 1 миллион еуро болады. Бұл қаражат аталған банктердің гранттық қаржыландыруы арқылы бөлініп отыр.

Министрдің айтуынша, бұл жоба қазіргі энергетиканы әртараптандыру жөніндегі халықаралық күн тәртібіне толық сәйкес келеді.

Сонымен қатар жоба халықаралық қаржы институттарының үлкен қызығушылығын тудырып отыр.

"Жобаны жүзеге асыруға халықаралық қаржы ұйымдары үлкен қызығушылық танытып отыр және оны қаржыландыруға дайын. Бұған қоса, аталған екі банк жобаны грант түрінде 2 миллион доллар көлемінде қаржыландыруға дайын екенін растады. Ал бастапқы кезеңде бар болғаны 1 миллион доллар қажет", – деп қорытындылады Энергетика министрі.

Қысқаша айтқанда, бұл жоба жүзеге асса, Қазақстан жаңартылатын энергияны өндіріп қана қоймай, оны Еуропа нарығына тікелей экспорттай алатын елдердің бірі болуы мүмкін.