Сахара 6 мың жыл бұрын жасыл саванна болған
Сурет: pexels
Тассили-н-Аджер – Алжирдің оңтүстік-шығысындағы Сахара шөлінде орналасқан алып таулы үстірт. Ол ежелгі жартастағы суреттері және құмтастан түзілген ерекше ландшафттарымен танымал. Туарег тілінде бұл атау "өзендер үстірті" деген мағынаны білдіреді.
Science Blog жазуынша, осыдан шамамен алты мың жыл бұрын қазіргі Орталық Алжир аумағында сусиырлар су айдындарының маңында жүрген. Бақташылар малдарын бүгінде құм төбелерге айналған шалғындар арқылы айдап өткен. Ал қазір жоқ болып кеткен өзендерде қолтырауындар мекендеген.
Бұл туралы адамдардың құмтастарға салған суреттері арқылы белгілі болды.
Алжирдің оңтүстік-шығысындағы Тассили-н-Аджер үстіртінде мыңдаған жылдарды қамтитын көптеген жартастағы суреттер мен қашап салынған бейнелер де бар. Оларда пілдер, керіктер, мүйізтұмсықтар, сусиырлар және адамдар бағып жүрген ұзын мүйізді сиырлар бейнеленген. Қазір бұл үстірт Жер шарындағы ең құрғақ жерлердің бірі саналады.
Жартастағы суреттер бүгінде жоқ әлемді бейнелейді. Олардың шынайылығы күмән тудырмайды: көлдердің түбінен алынған шөгінді жыныстардың үлгілері мен Батыс Африка жағалауындағы теңіз шөгінділері бұл жануарлардың шынымен де осы аумақта өмір сүргенін растайды.
Африканың ылғалды кезеңі, немесе Жасыл Сахара деп аталатын дәуір шамамен 11 мыңнан 5 мың жыл бұрын болған. Осы мыңдаған жылдар ішінде муссондық жаңбырлар қазіргі шекарасынан әлдеқайда солтүстікке жеткен. Соның арқасында қазіргі Сахара деп аталатын аймақ орманды саванналарға, маусымдық батпақтарға және қазіргі Ливия, Нигер, Чад пен Мали аумақтарындағы өзендер мен көлдер жүйесіне айналған.
Шөгінді жыныстардан алынған деректер өсімдіктерге бай саваннаның аса құрғақ шөлге айналуы аймақтың басым бөлігінде өте жылдам жүргенін көрсетеді. Процесс соншалықты тез болғандықтан, бегемоттардың жартастағы суреттері олардың өздерінен мыңдаған жылға ұзақ өмір сүрген.
Адам әрекетінің бұл өзгеріске қаншалықты әсер еткені әлі де талас тудырып отыр. 2017 жылы археолог Дэвид Райт мақала жариялап, алғашқы малшылар жерді өртеп, үй жануарларын шамадан тыс жаю арқылы жайылымдардың бұталы алқаптарға айналуына ықпал еткенін және осылайша ылғалды кезеңнің аяқталуын жеделдеткенін айтқан.
Ол өз пікірін көпшілікке арналған The Conversation басылымында да баяндаған.
