Геологиялық құпия: ғалымдар әлемдегі маңызды өзендердің бірі туралы құпияны білді
Сурет: pexels
Futura-sciences басылымының жазуынша, Евфрат өзені ұзындығы 3 мың шақырымға жуық ағысы бойында адамзат өркениетінің дамуына ұзақ уақыт бойы ықпал еткен. Алайда осы әйгілі өзеннің геологиялық тұрғыдан қалай пайда болғаны ғалымдар үшін ұзақ уақыт бойы жұмбақ болып келді.
Кейбір зерттеушілер Евфрат Жерорта теңізіне құятын ұзын өзеннің жалғасы деп болжаса, енді біреулері ол қазіргі Түркия аумағындағы ежелгі көлдерге құйған деп есептеген. Жақында бұл жұмбақтың шешімі табылды: біз білетін Евфрат өзені бір-бірінен бөлек болған екі өзеннің қосылуы нәтижесінде қалыптасқан.
Зерттеушілер ежелгі өзендерге Палео-Карасу және Палео-Мурат деген атау берген. Кезінде бұл өзендер қазіргі Түркия мен Сирия аумағы арқылы ағып, Жерорта теңізіне құйған. Ол кезеңде Мессини тұздылық дағдарысына байланысты теңіздің басым бөлігі құрғап қалған еді. Бұл шамамен 700 мың жылға созылған, тектоникалық белсенділік салдарынан теңіздің көп бөлігі суынан айырылған ерекше геологиялық кезең болатын.
Осы екі өзен дерлік толық құрғап қалған алапқа құйған. Шамамен 5,33 миллион жыл бұрын теңіз қайтадан суға толып, өзендердің арналарын және теңіз түбінде қалған шөгінділерді басып қалды. Зерттеушілер дәл осы көмілген көне іздерді анықтауға тырысты.
Ғалымдар Ливан жағалауынан жасы 5–6 миллион жыл болатын ежелгі өзен шөгінділерін тауып, оларды қазіргі Түркия маңынан бұрын анықталған осындай жастағы шөгінділермен салыстырды. Нәтижесінде жойылып кеткен екі өзеннің іздері анықталды.
Шамамен 3,6 миллион жыл бұрын тау түзілу үдерістері, тектоникалық жарылымдардың жылжуы мен жер сілкіністері өзен арналарының бағытын өзгерте бастады. Алдымен Палео-Мурат өзені арнасын өзгертсе, шамамен 800 мың жылдан кейін Палео-Карасу өзені де жаңа бағытқа ауысты.
Бірнеше рет бағытын өзгерткеннен кейін екі өзеннің арналары ақырында қосылып, оңтүстік-шығысқа қарай аға бастады. Сөйтіп, олар Парсы шығанағына құйды. Қазіргі біз білетін Евфрат өзені шамамен 1,6 миллион жыл бұрын қалыптасты.
Бұған дейін Дунай өзенінің суы тартылуына байланысты Румыния билігі шұғыл шаралар қабылдап жатқаны туралы жазған едік.
