Наурыздағы өзгерістер
2 сәуірдегі ресми доллар бағамы – 475,09 теңге, ал Forex нарығында шамамен 474,5 теңге. Бір ай бұрын доллар 497,56 теңге болған. Яғни, бір айда 4,52%-ға немесе 23 теңгеге арзандаған.
Экономист Руслан Сұлтановтың айтуынша, қазіргі төмендеу үрдісі дәл бір ай бұрын қалыптаса бастаған.
Наурыз айының басында доллар 502,6 теңге болды. Алайда ай ортасына қарай тез төмендеп, 486,2 теңгеге түсті.17 наурызда сауда көлемі 476,8 млн долларға жетіп, бағам 479 теңгеге дейін төмендеді. Одан кейін курс 481–483 теңге аралығында тұрақтап, ай соңында 478,77 теңгемен аяқталды.
Яғни, теңге бірден емес, біртіндеп, тұрақты түрде нығайған.
Негізгі себеп – мұнай бағасының өсуі
Бұл процесте шешуші рөлді мұнай бағасы атқарды. Ормуз бұғазы маңындағы тәуекелдер туралы жаңалықтардан кейін нарық мұнай жеткізілімі бұзылуы мүмкін деп қауіптенді. Соның нәтижесінде Brent маркалы мұнай бағасы өсті (2 сәуірде шамамен 108 доллар/баррель).
Қазақстан үшін бұл – экспорттық табыстың артуы деген сөз. Мұнай қымбаттағанда, елге шетел валютасының көбірек түсетіні күтіледі, кейін ол теңгеге айырбасталады.
Яғни, қазіргі бағам тек нақты операцияларды емес, болашақтағы валюта ағымдарына деген күтуді де көрсетеді.
Неге сұраныс болса да доллар арзандап жатыр?
Бір қарағанда, жағдай түсініксіз: наурызда доллар сатып алу жалғасқан, бірақ бағам төмендеген. Бұл – валюта ұсынысы сұраныстан әлдеқайда көп болғанын білдіреді.
"Экспорттан түсетін ірі валюталық түсімдер (әсіресе квазимемлекеттік сектордан) нарықтағы сұранысты толық жауып отырған". Руслан Сұлтанов
Мысалы, 19–20 наурызда сауда көлемі 635 млн және 509,9 млн доллар болғанына қарамастан, бағам 482 теңге шамасында сақталған. Бұл нарықта доллар ұсынысының өте күшті болғанын көрсетеді.
Ұлттық банктің ұстанымы
Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменовтің айтуынша, қазіргі бағам – нарықтық деңгей.
Қазақстанда теңге еркін айналымда, яғни курс арнайы реттелмейді. Қазіргі 470–480 теңге аралығы – экономикалық тұрғыдан негізделген деңгей.
Сондай-ақ, қазіргі жағдайда теңгемен салынатын құралдар тиімдірек, ал шетел валютасы көбіне сыртқы есеп айырысулар үшін қажет.
Бірнеше фактордың әсері
Қаржыгер Арсен Темірбаев теңгенің нығаюы бірнеше себептің қатар әсер етуінен болғанын айтады:
- мұнай бағасының өсуі
- салық кезеңі (компаниялар валютаны теңгеге айырбастайды)
- жоғары базалық мөлшерлеме (теңгелік активтерді тартымды етеді)
Болашақта не болуы мүмкін?
Қазіргі нығаюға қарамастан, ұзақ мерзімде жағдай өзгеруі мүмкін.
Себебі Қазақстан экономикасы әлі де шикізат экспортына тәуелді. Сондықтан теңге бағамы көбіне мұнай бағасына және сыртқы экономикалық жағдайға байланысты болады.
Бұған дейін 2 сәуірдегі саудада доллар бағамы төмендеуін жалғастырғанын жазғанбыз.