Tengenomika Telegram арнасы 2024 және 2025 жылдары сақтандыру ұйымдарына жыл сайын шамамен 60 мың салымшы (зейнетақы шоты иелерінің 0,5%-дан азы) жинақтарын аударғанын жазады. Ал 2026 жылдың маусым және шілде айларында өмірді сақтандыру компаниялары өздеріне келіп түскен өтініштер санының айтарлықтай өскенін хабарлады.
Бұл өсім БЖЗҚ-дағы (ЕНПФ) ең төменгі жеткіліктілік шек көлемінің көтерілуімен тұспа тұс келді. Өзгерістерден кейін салымшылардың бір бөлігіне артық зейнетақы қаражатын баспана сатып алуға немесе емделуге бағыттау қиындай түскен.
Ал зейнетақы аннуитетінің өз талаптары бар. Арна авторы келтірген есептеулерге сәйкес, ең төменгі сома мынадай:
- Ерлер үшін – 55 жастан төлемдер төлене бастағаннан бастап 10,73 млн теңге;
- Әйелдер үшін – 53 жастан төлемдер төлене бастағаннан бастап 14,06 млн теңге;
- Міндетті кәсіптік жарналары бар ерлер үшін – 8,72 млн теңгеден бастап;
- Міндетті кәсіптік жарналары бар әйелдер үшін – 11,69 млн теңгеден бастап.
Аннуитеттің нақты құны жасқа, жынысқа, таңдалған шарттарға және сақтандыру компаниясының есептеулеріне байланысты өзгеше болуы мүмкін. Сондықтан бұл сомаларды бәріне ортақ бірыңғай тариф ретінде қарастыруға болмайды.
Зейнетақы ақшасына не болады?
Шарт жасасқан кезде қажетті сома БЖЗҚ-дан өмірді сақтандыру компаниясына аударылады. Өз кезегінде сақтандырушы клиентке белгіленген соманы өмір бойы төлеп тұруға міндеттеме алады.
Аударылғаннан кейін бұл ақша сақтандыру сыйақысына айналады. Оны өз қалауыңызша кері қайтарып алуға немесе қолма-қол ақшалай алуға болмайды.
Бұл ретте жеке зейнетақы шотында аннуитетті сатып алуға жұмсалмаған жинақтар қалуы мүмкін. Сонымен қатар, БЖЗҚ шарт жасалғаннан кейін де шоттың жаңа жарналармен толығуы мүмкін екенін нақтылайды.
Сондықтан аннуитетті рәсімдеген кезде бүкіл шот міндетті түрде жабылады деген сөз дұрыс емес. Сақтандырушыға тек шартта көзделген төлемдерді қамтамасыз етуге қажетті сома ғана аударылады.
Ақшаның бір бөлігін БЖЗҚ-ға қайтаруға бола ма?
Шарт жасалғаннан кейін екі жыл өткен соң оның шарттарын қайта қарауға рұқсат етіледі. Клиент сақтандыру төлемін заңмен белгіленген ең төменгі шекке дейін азайтуға келісіп, пайда болған айырманы БЖЗҚ-ға қайтара алады.
Мұнда алдын ала белгіленген сома емес, тек пайда болуы мүмкін артық бөлігі ғана қайтарылады. Ол шарттың сатып алу сомасын және міндетті өмірлік төлемдердің құнын ескере отырып есептеледі.
Ақша клиентке қолма-қол берілмейді, қайтадан зейнетақы шотына түседі. Осыдан кейін оларды баспанаға немесе емделуге жұмсау мүмкіндігі БЖЗҚ-ның қолданыстағы ережелерімен анықталады.
Осылайша, аннуитет пайдалануға дайын соманың пайда болуына кепілдік бермейді. Егер қайта есептеуден кейін артық сома шықпаса, БЖЗҚ-ға қайтаратын ақша болмайды.
Аннуитетті кімдер жиі рәсімдейді?
Бұл құрал салымшылардың екі негізгі санатын қызықтыруы мүмкін:
- Зейнетақы алды жасындағы адамдар – жеткілікті сома жинап, төлемдерді жалпы белгіленген зейнеткерлік жастан ерте алғысы келетіндер.
- Орта жастағы салымшылар – кейінге қалдырылған аннуитетті ұзақ мерзімді жоспарлау үшін пайдаланатындар. Олар шартты алдын ала жасасады, ал төлемдер белгіленген жасқа жеткеннен кейін басталады.
Потенциалды пайда – төлемдердің өмір бойы төленуінде. Тіпті, алынған ақшаның жалпы сомасы бастапқыда аударылған жинақтан асып кетсе де, сақтандырушы шартқа сәйкес төлем жасауды жалғастыруға міндетті.
Бірақ екінші жағы да бар: аударылған сома енді клиенттің зейнетақы шотында болмайды, ал индекстеу, мұрагерлік және кепілдік берілген кезең шарттары нақты шартқа байланысты болады.