Құжатта атап өтілгендей, шығындарды өтеу көлік иелерінің меншік құқықтарын сақтау және төтенше жағдайларды жоюға байланысты жұмыстарды орындау үшін пайдаланылған көлік құралдарының иелеріне экономикалық залал келтірмеу мақсатында жүзеге асырылады.
Төтенше жағдайларды (ТЖ) жоюға байланысты жұмыстарды орындау үшін автомобиль, ішкі су, теңіз, әуе және теміржол көліктерін пайдалануға тікелей байланысты шығындар өтелуге жатады.
Автомобиль, ішкі су, теңіз және әуе көлігі бойынша төмендегі шығындар өтеледі:
- жанармай, жағармай материалдары және өзге де пайдалану сұйықтықтары – бұл шығындар шот-фактуралармен, жол парақтарымен (бар болса), кемежурналдармен немесе өзге төлем және (немесе) есеп айырысу құжаттарымен, сондай-ақ жанармай мен жағармай материалдарының нақты жұмсалғаны туралы актілермен расталуы тиіс;
- көліктің амортизациялық аударымдары – ҚР қолданыстағы салық заңнамасына сәйкес есептеледі;
- көлік ТЖ-ны жоюға байланысты жұмыстарды орындау кезінде жалға алу, фрахт (чартер), лизинг немесе ақылы пайдалануды көздейтін өзге шарттар негізінде жеке және заңды тұлғалардың пайдалануында болған жағдайда, тиісті төлем және (немесе) есеп айырысу құжаттарымен расталған жалдау ақысы;
- теңіз көлігі бойынша – порттың міндетті қызметтері (порттық алымдар);
- әуе көлігі бойынша – ұшу сағатының өзіндік құны;
- әуежай қызметтері (әуежай қызметінің құрамына кіретін тауарлар, жұмыстар, аэродромдық және жерүсті қызмет көрсету қызметтері);
- аэронавигациялық қызмет көрсетуге ақы төлеу;
- ұшуды метеоқамтамасыз ету қызметтеріне ақы төлеу;
- рейстегі жолаушылар мен экипаждың борттық тамағы (әуе көлігіне қатысты).
Теміржол көлігі бойынша төмендегі шығындар өтеледі:
- магистральдық теміржол желісінің қызметтері;
- локомотивтік тартым қызметтері;
- жүк тасымалдау кезінде көрсетілетін жүк және коммерциялық жұмыстар қызметтері;
- кірме жолдар қызметтері (болған жағдайда);
- оператор (вагондар) көрсететін қызметтер (контейнерлер бойынша);
- тарифке кірмейтін қосымша алымдар, қосымша операциялар, қызметтер немесе жұмыстар (болған жағдайда);
- жүк тасымалдауға арналған өтінімді орындамағаны үшін төленетін айыппұлдар (болған жағдайда);
- вагондар мен контейнерлердің магистральдық немесе станциялық жолдарда тұрып қалуына (тоқтап тұруына, кідірісіне) байланысты төлемдер — жүк жөнелтушінің, жүк алушының немесе тармақ иесінің кінәсінен болған жағдайда;
- арнайы пойыздың немесе арнайы вагонның (оның ішінде вагон-салон) ілеспе жүгі — оны жалға алушы пайдаланатын орынға тіркелген (түзілу) пунктінен жіберу немесе жалға алушы босатқан жерінен тіркелген пунктіне қайтару кезіндегі шығындар (болған жағдайда);
- вагондарды нақты пайдаланған уақыт үшін жалдау ақысы (вагонды жалға алушы қабылдаған күннен бастап тасымалдаушыға кері өткізген күнге дейін қоса алғанда);
- пойыз және вагон санатына сәйкес келетін тариф бойынша бір вагондағы орын санына байланысты жолақы құны.
Сондай-ақ, экипажы бар көлікті пайдаланған жағдайда, экипаждың еңбекақысына байланысты шығындар өтеледі.
Бұл төлемдер экипаждың нақты жұмыс істеген уақытына және еңбек шартында немесе көлік иесінің (немесе иеленушісінің) ішкі құжаттарында белгіленген еңбекақы төлеу шарттарына сәйкес есептеледі.
Бұл ретте экипаж құрамына мыналар жатады:
- жүргізуші;
- кеме капитаны;
- кеме командалық құрамы және кеме экипажы;
- әуе кемесінің командирі;
- авиациялық персонал;
- машинист;
- локомотив бригадасы;
- арнайы жылжымалы құрам бригадасы.
Көлік бүлінген жағдайда көлік иесіне немесе иеленушісіне шығындар қалпына келтіру жөндеуінің құны көлемінде өтеледі.
Егер көлікті қалпына келтіру мүмкін болмаса, өтемақы көліктің нарықтық құны шегінде жүргізіледі.
Шығындарды өтеу үшін көлік иесі немесе иеленушісі ТЖ-ны жою бойынша іс-шара өткізілгеннен кейін 60 күнтізбелік күн ішінде:
- қолданылған көлікті пайдаланған орталық атқарушы органға немесе жергілікті атқарушы органға — ТЖ-ны жоюға байланысты жұмыстарды орындау үшін көлікті пайдаланған органға — еркін нысанда өтініш береді.
Өтінішке қоса берілуі тиіс құжаттар:
Жеке тұлғалар үшін:
- көлікке меншік құқығын немесе көлікті иелену не пайдалану құқығын растайтын құжаттың көшірмесі;
- шығындарды растайтын құжаттар;
- көлікті қабылдап-беру актісінің көшірмесі (автомобиль және ішкі су көлігіне қатысты);
- көлікті меншік иесіне немесе иеленушісіне қайтару актісінің көшірмесі (автомобиль және ішкі су көлігіне қатысты).
Заңды тұлғалар үшін:
- заңды тұлғаның мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден) өткенін растайтын құжаттың көшірмесі;
- көлікке меншік құқығын немесе көлікті иелену не пайдалану құқығын растайтын құжаттың көшірмесі;
- көлікті қабылдап-беру актісінің көшірмесі (автомобиль және ішкі су көлігіне қатысты);
- көлікті меншік иесіне немесе иеленушісіне қайтару актісінің көшірмесі (автомобиль және ішкі су көлігіне қатысты);
- көлікті пайдалану мерзімі мен маршрутын растайтын құжаттар;
- шығындарды растайтын құжаттар.
Көлік бүлінген жағдайда өтінішке қосымша берілетін құжаттар:
- көліктің бүліну актісі, ол жұмыс жөніндегі жауапты тұлға мен көліктің меншік иесі немесе иеленушісінің қатысуымен жасалады немесе бүліну анықталған күннен кейін 5 күнтізбелік күн ішінде рәсімделуі тиіс.
Теміржол және/немесе әуе көлігін пайдаланған жағдайда актіге көлік саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның аймақтық бөлімшесінің немесе азаматтық авиацияға уәкілетті ұйымның жауапты қызметкерлері қатысады;
ҚР бағалау қызметі туралы заңнамасына сәйкес жасалған бағалау есепті;
- жөндеу құнын растайтын құжаттар (шот-фактуралар, орындалған жұмыстар актілері, қосалқы бөлшектер мен материалдарды сатып алу бойынша төлем және/немесе есеп айырысу құжаттары), немесе жүргізілген жөндеуге арналған сметалар;
- теміржол көлігін қалпына келтіру мүмкін болмаған жағдайда — теміржолдан шығару және бөлшектеуге жұмсалған шығындарды растайтын құжаттар.
Өтінішті қарау мерзімі:
- Құжаттар орталық атқарушы органға немесе жергілікті атқарушы органға түскен күннен бастап 20 жұмыс күні ішінде қаралады.
Құжаттар толық жеткізілген күннен бастап:
- Орталық атқарушы орган немесе жергілікті атқарушы орган 3 жұмыс күні ішінде комиссия құрып, өтінішті қарауды, қосымша берілген құжаттардың дұрыстығын тексеруді және өтемақы сомасын анықтауды қамтамасыз етеді.
Комиссия құрамына кіреді:
- Орталық атқарушы органға қарасты комиссияда – орталық атқарушы орган қызметкерлері, көлік саласындағы уәкілетті органдар, бюджеттік жоспарлау органдары, азаматтық қорғау органдары және "Атамекен" Ұлттық кәсіпкерлер палатасының өкілдері;
- Жергілікті атқарушы органға қарасты комиссияда – жергілікті атқарушы орган қызметкерлері, азаматтық қорғау бойынша уәкілетті органның аумақтық бөлімшелерінің өкілдері, өкілдік органдар мен облыстар, республикалық маңызы бар қалалар және астана кәсіпкерлер палатасының өкілдері.
- Комиссия төрағасы – орталық атқарушы органның немесе жергілікті атқарушы органның бірінші басшысының орынбасарынан кем емес қызметкер болып тағайындалады.
Комиссия мүшелерінің жалпы саны тақ сан болып, кемінде бес адам болуы тиіс.
Комиссия шешімдерін қабылдау:
- Шешімдер ашық немесе жабық дауыс беру арқылы қабылданады және комиссия отырысына қатысқан жалпы мүшелердің көпшілігі қолдаған жағдайда заңды деп есептеледі.
Құжаттар пакетін қарағаннан кейін комиссия мыналардың біреуін қабылдайды:
- Құжаттар пакеті Қағидаларға сәйкес болған жағдайда – шығындарды өтеу туралы және сомасын анықтау;
- Құжаттар пакеті Қағидаларға сәйкес келмеген жағдайда – шығындарды өтеуден бас тарту.
Комиссия шығындарды өтеу туралы шешім қабылдаған жағдайда, орталық атқарушы орган немесе жергілікті атқарушы орган тиісті қаулы жобасын әзірлейді.
Орталық атқарушы орган қаулы жобасын Қазақстан Үкіметінің Аппаратына енгізуді қамтамасыз етеді.
Шығындар Үкіметтің немесе жергілікті атқарушы органдардың қаулысы негізінде өтеледі.
Қаулы 2025 жылғы 12 желтоқсаннан бастап қолданысқа енгізіледі.