Қордың мәліметінше, ЕАЭО-ға мүше мемлекеттердің еңбеккерлерін зейнетақымен қамсыздандыру туралы келісім 2021 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізілген.
Бұл келісім Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан және Ресей азаматтарына өздері жұмыс істейтін Одақ елдерінде зейнетақы құқықтарын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Әр мемлекет 2021 жылғы 1 қаңтардан кейін өз аумағында жинақталған еңбек өтілі үшін зейнетақыны ұлттық заңнамасына сәйкес тағайындайды.
Еңбек шарты не үшін қажет?
ЕАЭО елдерінің азаматтарына Одаққа мүше басқа мемлекеттерде жұмысқа орналасу үшін рұқсат немесе патент алу талап етілмейді. Дегенмен өз құқықтарын қорғау үшін еңбек қатынастарын ресми түрде рәсімдеу маңызды.
"Жұмыс істегенін растайтын негізгі құжат – жазбаша еңбек шарты немесе қызмет көрсетуге арналған азаматтық-құқықтық шарт. Онда жұмыс талаптары, тараптардың міндеттері мен еңбекақы мөлшері көрсетіледі. Ауызша келісімдер еңбек өтілін растауды қиындатып, жалақы кешіктірілген немесе дау туындаған жағдайда қызметкердің құқықтарын қорғауға кедергі келтіруі мүмкін", – деп хабарлады БЖЗҚ баспасөз қызметі.
Ресми жұмыс істейтін азаматтар да өздері еңбек ететін елдің заңнамасына сәйкес зейнетақы құқықтарын қалыптастырады. Шарт жасасу және зейнетақы немесе сақтандыру жарналарын төлеу тәртібі әр мемлекетте әртүрлі болуы мүмкін.
Қазақстанда зейнетақы қалай тағайындалады?
Қазақстанда келісім БЖЗҚ-дан зейнетақы жарналары есебінен қалыптасқан жинақтарға қатысты төлемдерге қолданылады. Олар зейнет жасына жеткенде немесе I не II топтағы мүгедектік мерзімсіз белгіленген жағдайда төленеді.
Егер Қазақстан азаматы келісім күшіне енгеннен кейін ЕАЭО-ның басқа елінде жұмыс істесе, зейнетақы алу құқығы туындаған кезде сол мемлекет оның өз аумағында жинақтаған еңбек өтілі үшін төлем тағайындай алады. Бұл ретте өтініш пен қажетті құжаттарды жұмыс істеген елдің құзыретті органына немесе БЖЗҚ-ға тапсыруға болады. Қажетті құжаттар тізбесі тиісті мемлекеттің заңнамасына сәйкес айқындалады.
Еңбек өтілін қайдан растауға болады?
Қазақстанда еңбек өтілін растаумен БЖЗҚ және ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің Халықты әлеуметтік қорғау саласындағы реттеу және бақылау комитеті айналысады.
"БЖЗҚ 1998 жылғы 1 қаңтардан бастап міндетті зейнетақы жарналарының төленгені туралы деректер негізінде еңбек өтілі жөнінде мәлімет береді. Сондай-ақ қор келісім аясында зейнетақы тағайындау туралы өтініштерді қабылдап, қарайды және ЕАЭО елдерінің құзыретті органдары тағайындаған зейнетақы төлемдерін жүзеге асырады", – деп хабарлады БЖЗҚ баспасөз қызметі.
1998 жылға дейінгі еңбек өтілін растау үшін тиісті комитеттің аумақтық бөлімшелеріне жүгіну қажет.
Келісімнің нәтижелері сандармен
2021 жылғы 1 қаңтардан 2026 жылғы 30 қыркүйекке дейін БЖЗҚ ЕАЭО елдерінің 378 азаматына зейнетақы төлемдерін тағайындаған. Осы кезеңде Одаққа мүше басқа мемлекеттердің құзыретті органдары Қазақстанның 39 азаматына сақтандыру зейнетақысын тағайындады.
2026 жылғы 6 қазанда Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің, жасына байланысты зейнетақы төлемдерінің мөлшерін есептеу, оларды тағайындау, қайта есептеу, тоқтату және тағайындау туралы шешімді қайта қарау қағидаларына өзгерістер енгізді.