Рубль 5 теңгеден төмендеді: Ресей валютасы неге арзандады
Фото: Zakon.kz
Рубль қалай 23,8%-ға арзандады
2026 жылдың басында Ресей рублінің бағамы Ұлттық банктің ресми бағамы бойынша 6,34 теңге болды. Қаңтарда ол 6,65 теңгеге дейін нығайды. Кейін арзандап, наурыздың соңында 5,93 теңгеге түсті. Одан кейін қайта өсіп, мамырдың ортасында бағам 6,26 теңгені құрады.
Мамырдың соңында рубль жыл ішіндегі ең жоғары деңгейге жетті. 29 мамырда Ұлттық банктің ресми бағамы бір рубльге 6,81 теңге болды. Ал Алматыдағы айырбастау пункттерінде Ресей валютасын орта есеппен 6,52 теңгеден сатып алып, 6,66 теңгеден сатты.
Осыдан кейін рубль құлдырай бастады. Тамыздың соңына қарай оның ресми бағамы 5,41 теңгеге дейін төмендеді. Қыркүйекте де рубль әлсіреуін жалғастырды: 1 қыркүйекте ресми бағам 5,34 теңге, 9 қыркүйекте – 5,25 теңге, ал 24 қыркүйекте 5,30 теңге болды.
Бүгін, 25 қыркүйекте Ұлттық банк рубльдің ресми бағамын 5,19 теңге деңгейінде белгіледі. Бұл 29 мамырдағы көрсеткіштен 1,62 теңгеге немесе 23,8%-ға төмен.
Алматыдағы айырбастау пункттерінде рубльдің құлдырауы одан да айқын байқалады. Егер 29 мамырда бір рубльді орта есеппен 6,52 теңгеден сатып алған болса, қазір сатып алу бағамы 4,97 теңгеге дейін түскен.
Рубльді не сонша уақыт қолдады
Көктемде Ресей валютасы үшін жағдай әлдеқайда қолайлы болды. Мұнай бағасының жоғары болуы Ресей экспортына қомақты табыс әкелді. Сонымен қатар нарықта пайыздық мөлшерлеме жоғары деңгейде сақталып, экспорттаушылардың шетел валютасын сатуы рубльге қолдау көрсетті.
Ресейдің Орталық банкі мамырда рубльдің нығаюына экспорттаушылардың валюта сату көлемінің артуы ықпал еткенін атап өткен. Олардың табысы әлемдік шикізат бағасының жоғары болуына байланысты өскен, дейді қор нарығының сарапшысы Андрей Смирнов.
"Рубльге әлі де көктемдегі мұнай бағасының жоғары болуы қолдау көрсетіп отыр. Бұл бағамға 1-2 айлық кідіріспен әсер етеді. Сондықтан сыртқы экономикалық жағдайдың қолайлы болуының әсері қазір де Ресей валютасынан көрініп тұр. Дегенмен қазіргі жағдай рубль үшін өзгерді", – деді Андрей Смирнов.
Қаржыгердің пікірінше, көктемдегі мұнай бағасының экспорттық түсімге әсері әлсіреген сайын рубльді қолдайтын бұл фактор да біртіндеп жоғалады. Осы кезде қазір Ресей валютасына қысым жасап отырған басқа факторлар айқынырақ байқалады.
Экспорттан түсетін валюта азайды
Тамызда Ресейдің Орталық банкі рубльдің әлсіреуін мамырдың ортасынан бері негізгі ресейлік экспорт тауарлары бағасының айтарлықтай төмендеуімен байланыстырды. Сонымен қатар импортқа төлем жасау үшін шетел валютасына деген сұраныс жоғары деңгейде қалды.
Яғни жағдай бірден екі бағытта өзгерді: экспорт валюталық қолдауды азайтты, ал импорт бойынша есеп айырысуға деген қажеттілік жоғары күйінде қалды, деп жазады Interfax.
Ресейдегі ішкі тұтынудың өсуі де қосымша қысым жасап отыр. 24 қыркүйекте Ресейдің Экономикалық даму министрлігі 2026 жылғы бөлшек сауда өсіміне қатысты болжамын 0,8%-дан 4,6%-ға дейін көтерді. Экономикалық даму министрі Максим Решетников бұл болжамның жоғарылауын халық табысының өсуі және тұтынушылық сұраныстың сақталуымен түсіндірді.
Валюта нарығы үшін бұл нені білдіреді? Ресейлік компаниялар шетелден неғұрлым көп тауар сатып алса, есеп айырысу үшін соғұрлым көп шетел валютасы қажет болады.
Мұны Ресей Экономикалық даму министрлігінің жаңартылған болжамдарынан да көруге болады. 2026 жылы тауар экспорты бойынша болжам 442,2 млрд доллардан 439,1 млрд долларға дейін төмендетілді. Ал импорт болжамы 308,7 млрд доллардан 318,3 млрд долларға дейін ұлғайтылды.
Ең маңыздысы – ведомство рубльдің нығаюына негіз жоқ деп есептейді.
2026 жылдың соңына доллар бағамы 86 рубль болады деп күтілсе, 2027-2029 жылдардың соңына қарай бұл көрсеткіш тиісінше 88,6 рубль, 94,9 рубль және 97 рубль деңгейінде болжанып отыр.
Бұл Қазақстан үшін неліктен маңызды?
Рубльдің құлдырауы Қазақстан үшін тек Ресейге сапар шегу мен ресейлік тауарларды сатып алу тұрғысынан ғана маңызды емес. Ресей валютасын қазақстандық кәсіпорындар есеп айырысуда кеңінен қолданады.
ҚР Ұлттық банкінің 2025 жылғы деректеріне сәйкес, рубльді өңдеу өнеркәсібіндегі кәсіпорындардың 64%-ы, сауда компанияларының 54,8%-ы, тау-кен өнеркәсібі кәсіпорындарының 42%-ы, ауыл шаруашылығы ұйымдарының 38,9%-ы, көлік және қоймалау саласындағы компаниялардың 38,3%-ы және құрылыс кәсіпорындарының 29,5%-ы пайдаланған.
Алайда экономист Руслан Сұлтановтың пікірінше, рубль енді теңге үшін негізгі бағдар болып отырған жоқ.
"2025 жылы теңге бағамының USD/RUB динамикасымен байланысы шамамен 10,1% болды. Бұл әлсіз теріс корреляциялық байланыс ретінде сипатталады. Ал теңгенің доллардың жаһандық индексіне (DXY) тәуелділігі айтарлықтай жоғары – шамамен 42,1%. Бұл қалыпты корреляцияны көрсетеді", – деді Руслан Сұлтанов.
Қазақстан үшін бұл қазіргі RUB/KZT бағамының төмендеуін, ең алдымен, Ресейдегі валюта нарығындағы жағдай және екі ел арасындағы сауда тұрғысынан қарастыру керек дегенді білдіреді. Оны теңгенің жағдайын көрсететін тікелей индикатор ретінде қабылдауға болмайды.
