Киіктердің жаппай қырылуы және олардың ауылдарға кіруі: Экология министрлігі мәлімдеме жасады

Бүгін, 2026 жылғы 25 ақпанда ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігінің (ЭТРМ) Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитеті ақбөкендердің қыс мезгілінде қырылуы және олардың елдімекендерде төбе көрсетуіне қатысты түсініктеме берді, деп хабарлайды Zakon.kz.

Әлеуметтік желіде қыста киіктердің елдімекендерде жүрген сәттері сипатталған бейнежазбалар таралуда. Осыған байланысты аталған комитет мынаны хабарлайды:

"Қыс мезгілінде жекелеген аумақтарда киіктердің өлу жағдайлары, сондай-ақ олардың елді мекендерге уақытша жақындауы тіркеледі. Бұл құбылыстар табиғи процесс болып табылатынын және табиғи факторлардың жиынтығымен байланысты екенін атап өткен жөн. Киік ауа райы мен азықтық жағдайлардың өзгеруіне сезімтал қоныс аударатын түр болып табылады. Температураның күрт төмендеуі, қатты аяз, қардың көп түсуі және топырақ бетінде мұз қабығының пайда болуы жағдайларында жануарлардың азықтық базаға кіруі шектеледі".

Комитет мәліметінше, әлсіреген түрлері дәстүрлі көші-қон бағыттарынан ауытқып, қолжетімді азық пен қолайлы жағдайлар іздеу үшін елді мекендерге кіре алады.

Мұндай мінез-құлық мәжбүрлі сипатта болады және ауытқу болып табылмайды, табиғи жағдайларға және жануарлардың физиологиялық жағдайына байланысты болады.

Қазақстандық биоәртүрлілікті сақтау қауымдастығының ғылым жөніндегі директоры Сергей Скляренконың айтуынша, қыс мезгілінде киіктер үшін ең қауіптісі – жұт, яғни қардың бетінде мұз қабаты пайда болып, жемге қолжетімділікті шектейді, қосымша азық беру іс жүзінде тиімді емес.

"Кеңестік жылдары жануарларды ұшақтардан азықтандыруға талпыныстар жасалған еді, бірақ олардың саны көп болған жағдайда бұл нәтиже аз болды: киіктер үнемі қозғалып жүреді, ал жұт пен жаппай қырылу болмаған жағдайда қосымша азық беру мүлде мағынасыз. Әдеби деректерге сәйкес, қолайлы жағдайларда қыс мезгілінде аталық киіктердің қырылуы 5–10%-ды құрайды, ал қатаң қыс кезінде бұл көрсеткіш 50–70%-ға жетеді, «жүгіру кезеңіндегі» аталықтардың тек 5–7%-ы көктемге дейін өмір сүреді. Популяция саны шамамен 2 млн бас болғанда және аталықтардың үлесі 20% құрағанда, қыс басында олардың саны шамамен 400 мыңға жетеді. Осыған байланысты, қолайлы жағдайлардың өзінде аталықтардың табиғи өлімі кемінде 20–40 мың бас деңгейінде болжауға мүмкіндік береді", - дейді ол.

Қыс мезгілінде далада киіктердің бір бөлігі табиғи түрде қырылады. Қалған өлекселер із-түзсіз жоғалмайды, оларды түлкілер, қарсақтар, жыртқыш құстар және басқа да өлексемен қоректенетін жануарлар үшін маңызды азық көзіне айналады.

"Осылайша, жануарлардың табиғи қырылуы және олардың өлекселерін басқа түрлердің пайдалануы - зат пен энергияның табиғи айналымының бір бөлігі болып табылады. Бұл дала экожүйесіндегі тепе-теңдікті сақтауға және фаунаның әртүрлі өкілдерінің тіршілігін қамтамасыз етуге ықпал етеді", делінген құзырлы комитет түсініктемесінде.

Бүгінгі таңда жағдай тұрақты және Комитеттің тұрақты бақылауында, сондай-ақ ғылыми ұйымдардың қадағалауында. Күн сайын киіктердің жағдайына мониторинг жүргізіліп, олардың көші-қонына әсер ететін факторларға талдау жасалады.