Семей ядролық полигонының жабылғанына 31 жыл

Семей полигонының жабылғанына 31 жыл Сурет: primerminister.kz
1991 жылы 29 тамызда сол кездегі Қазақ КСР үкіметі Семей полигонын жапты, бұл Нұрсұлтан Назарбаевтың одақтық республика басшысы ретіндегі алғашқы шешімдерінің бірі болды, деп хабарлайды Zakon.kz.

Семей ядролық полигонының ресми жабылуы онда алғашқы ядролық қару сынаудан кейін 42 жыл өткен соң болды. 1949 жылы 29 тамызда жарылған алғашқы бомбаның қуаты 22 килотонна болды.

Осы жылдар ішінде полигон кемінде 468 ядролық сынақ өткізді. КСРО полигон аумағында кем дегенде 616 ядролық және термоядролық құрылғыларды жарды, оның ішінде 125 атмосфералық (26 ​​жердегі, 91 ауада, сегіз биіктікте), 343 ядролық сынақ жер астында (оның 215-і ұңғымаларда және 128-і ұңғымаларда). 1949-1963 жылдар аралығында полигонда жарылған ядролық зарядтардың жалпы қуаты Хиросимаға тасталған атом бомбасының қуатынан 2500 есе асып түсті. 55 ауа мен жердегі жарылыстың радиоактивті бұлттары және 169 жер асты сынақтарының газ фракциясы диапазоннан шықты.

Бұл жарылыстардың барлығы аймақтың экологиясына және сол аймақтарда тұратын халыққа зиянды әсер еткені сөзсіз, бірақ ядролық сынақтар тек 1989 жылы тоқтатылды. Одан кейін қазақ жазушысы, публицист, қоғам қайраткері Олжас Сүлейменов дүние жүзіндегі ядролық сынақтардың құрбандарын біріктірген «Невада-Семей» антиядролық қозғалысын құрды.

Осыдан екі жыл бұрын Олжас Сүлейменов zakon.kz сайтына 1989-1991 жылдар аралығында жұртшылықтың қолдауымен КСРО ядролық қарудан бас тартудың алдында тұрғанын, бірақ соңғы сәтте бәрі ыдырап кеткенін айтқан болатын.

1991 жылы бес мемлекет ядролық клубқа мүше болды - АҚШ, КСРО, Англия, Франция және Қытай. Біз биылғы жылы парламентаралық референдум өткізуді ұсындық, сонда олардың саны 200-ге жуық елдің парламенттері «Әлемге ядролық қару керек пе?» деген бір ғана сұраққа жауап береді. Біз беске жуық елдің «Иә, керек» деп жауап беретінін білдік, бірақ басым көпшілігі «жоқ» деп жауап берді. Ал мына үлкен «жоқ» осы бесеуіне қысым жасап, ядролық қаруға қарсы қозғалысқа қосылуға мәжбүрлеу керек еді. Есеп осындай болды. Қасымызда Эдуард Шеварднадзе (ол кезде КСРО Сыртқы істер министрі болған – авт.) осы бағдарламаны естігенде Горбачевке телефон соғып, Сүлейменов кеңестік парламентарийлерге бұл сұраққа бірінші болып жауап беруді ұсынғанын айтты. Жоғарғы Кеңестің бүкіл қоғамымызға қажет дауыс беретінін білді. Кейін Шеварднадзе маған бұл идеяны Горбачевтің мақұлдағанын айтты. Ал негізгі ядролық державалардың бірі КСРО: ядролық қаруға «жоқ» десе, қарусыздануға қарсы 4 ел ғана болар еді. Олжас Сүлейменов

КСРО-ның ядролық қарудан бас тарту жоспарлары төңкеріс жасау әрекеті - Ұлы және Құдіретті ГКЧП-ның кесірінен үзілді.

Егер КСРО Жоғарғы Кеңесі Төтенше жағдайлар жөніндегі мемлекеттік комитеттің алдында ядролық қаруға қарсы дауыс беруге үлгерсе, американдық парламентшілер осы үлгіні ұстанған болар еді – кеңестік парламентарий ретінде мен Англия мен АҚШ-тағы әріптестеріммен бірге жағдайды білетінмін. ішкі. Олжас Сүлейменов

1991 жылы тамызда полигонды жабу арқылы Қазақстан өз еркімен әлемдегі ядролық қарудың төртінші арсеналынан бас тартуға қол қойды. Ядролық қару болған жылдар ішінде ядролық сынақтардың барлық азабын бастан кешірген Қазақстан ядролық қаруды таратпау саласындағы барлық негізгі халықаралық шарттар мен институттардың белсенді қатысушысына айналды. 1992 жылы Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде ядролық қаруды таратпау жөніндегі өз міндеттемелерін бекітіп, ядролық қарудан өз еркімен бас тартқан START-1 шартының Лиссабон хаттамасына қол қойды.

Бүгінгі таңда ауданы 18,5 шаршы метр. км де-факто – экологиялық апат аймағы, бұрынғы полигонның қауіпті аймақтарында радиоактивті фон 2009 жылы сағатына 10–20 миллирентгенге жетті. Ресми мәлімет бойынша, қазір полигон аумағында ешкім тұрмайды, бірақ шаруалар полигон аумағында заңсыз мал бағып жүр. Ағымдағы жылы «Семей ядролық қауіпсіздік аймағы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жобасы, сондай-ақ оған байланысты түзетулер пакеті күшіне енуі керек, оның көмегімен Семей полигонының ластанған жерлері жоспарлануда. оңалтуға жатады.

Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен халықты әлеуметтік қолдау шаралары «Семей ядролық сынақ полигонындағы ядролық сынақтардың салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңында көзделген.

Заң ядролық қаруды сынау нәтижесінде радиоактивті заттармен ластанған Семей облысының аудандары мен қалаларында және Павлодар, Шығыс Қазақстан және Қарағанды ​​облыстарының тиісті аудандарында тұратын азаматтарға қолданылады.

Тағы бір айта кетерлігі, заңда радиациялық қауіпті аумақтарда тұратын тұрғындардың қосымша еңбекақы мен жыл сайынғы қосымша ақылы еңбек демалысына құқығы бар екені де қарастырылған.

Жаңалықтан zakon.kz сайтында хабардар болыңыз:
Бөлісу
0
Толық оқу
Басты Топ LIVE Бәрі
?
Жаңалықтар трендінде болыңыз!
Хабарландыруларды қосыңыз және алдымен расталған жаңалықтарды алыңыз.

Браузерде хабарландыруларды кез келген уақытта өшіруге болады

Біздің хабарландыруға жазылыңыз!
Хабарландыру қосу үшін қоңырау белгісін басыңыз