Қара алтын құны 14 қаңтар күні таңертең бір баррель үшін 65,3 долларға дейін аздап төмендегеніне қарамастан, апта ішіндегі жалпы өсім шамамен 9% болды.
Бағаның өсуіне негізгі түрткі болған фактор – Ирандағы антиүкіметтік наразылықтардың жалғасуы. Нарықтар мұнай бағасына жеткізілімнің үзілуі мүмкін деген қауіп үшін қосымша тәуекелдік үстемақыны бірден енгізді.
АҚШ президенті Дональд Трамптың қатаң ұстанымы жағдайды одан әрі ушықтырды. Ол Иран билігін ескертіп, егер Тегеран наразылық білдірушілерге қарсы қуғын-сүргінді тоқтатпаса, әскери соққылар жасалуы мүмкін екенін мәлімдеді. Әлеуметтік желілерде Трамп шерушілерді "өз институттарын бақылауға алуға" шақырып, көпшіліктің назарын аудартқан: "Көмекке келеміз!" деген сөзін қосты.
Сонымен қатар Ақ үй экономикалық қысым тетіктерін де іске қосты:
- президент Трамп Иранмен сауда қатынастарын жалғастыратын кез келген елге 25 пайыздық кедендік баж салығын енгіземін деп қорқытты;
- бұл шаралар Вашингтонның Венесуэладағы мұнай өндіруді бақылауға алу жөніндегі күтпеген қадамынан кейін қабылданды.
Қазіргі таңда Иран мен Венесуэла тәулігіне шамамен 4,5 млн баррель мұнай өндіреді, бұл әлемдік сұраныстың шамамен 5%-ын құрайды. Трейдерлер Иран АҚШ-қа жауап ретінде Ормуз бұғазын жабуы мүмкін деп қауіптеніп отыр.
Мұндай сценарий Таяу Шығыстағы барлық мұнай жеткізілімін тоқтатып тастауы мүмкін. Bloomberg агенттігіне берген сұхбатында Carlyle Group Inc. компаниясының энергетикалық ағындар жөніндегі бас стратегі Джефф Карри:
"Геосаяси тәуекелдер аса қауіпті деңгейге жетті. Бұған дейін ұсыныстың артық болуына үйреніп қалған нарық бұл жағдайға дайын емес еді", – деді.
Қазақстан мұнай экспорты да қауіп астында
Таяу Шығыстағы дағдарыспен қатар, Қазақстан шекарасына жақын аймақтардағы оқиғалар да нарыққа қысым жасап отыр.
Қазақстанның Энергетика министрлігі 2026 жылғы 13 қаңтарда Қара теңіз акваториясында болған шабуылдар туралы ақпаратты ресми түрде растады. Әңгіме қазақстандық мұнайды тасымалдауға қатысқан екі танкер жайлы:
- "ҚазМұнайГаздың" еншілес ұйымы жалдаған Matilda танкері (Мальта туы). Кеме ұшқышсыз ұшу аппаратының шабуылына ұшырап, жарылыс болған. Абырой болғанда, корпус айтарлықтай зақымданбай, кеме жүзу қабілетін сақтап қалды.
- Delta Harmony танкері (Либерия туы). Кеме жүктеуді күтіп тұрған кезде шабуылға ұшыраған. Өрт экипаж күшімен сөндірілді, зардап шеккендер жоқ.
Министрлік мәліметінше, шабуыл кезінде мұнай тиеу жүргізілмеген, жүк цистерналары бос болған. Бұл Қазақстанның экспорттық ресурстарына зиян келмеуіне мүмкіндік берді.
Дегенмен, Каспий құбыр консорциумы (КҚК) логистикасының қауіпсіздігіне төнген кез келген қатер өңірдегі энергетикалық жобалардың инвестициялық тартымдылығына бірден әсер етеді. Оның үстіне КҚК соңғы уақытта ауа райының қолайсыздығы мен жоспарлы жөндеу жұмыстарына байланысты онсыз да іркіліспен жұмыс істеп жатқан болатын.
Қорлар факторы және бағаның уақытша төмендеуі
Алдыңғы сауда сессияларындағы айтарлықтай өсімге қарамастан, 14 қаңтар күні таңертең мұнай бағасы аздап төмендеді:
- Brent – 65,3 доллар,
- WTI – 60,87 доллар.
Бұл төмендеу АҚШ-тағы іргелі деректермен байланысты.
Қаржы шолушысы Аюшман Оджа (Үндістан, Бангалор) Америкалық мұнай институтының (API) есебіне назар аударады. Оның деректеріне сәйкес, АҚШ-та бір апта ішінде шикі мұнай қоры 5,3 млн баррельге өскен, ал күтілген көрсеткіш – 2 млн баррель ғана болған. Сондай-ақ бензин қоры 8,2 млн баррельге, дистилляттар 4,3 млн баррельге артқан. Бұл АҚШ нарығында мұнай ұсынысының әлі де жеткілікті екенін көрсетеді.
Болашаққа болжам
Қазіргі таңда нарық геосаяси шиеленіс пен АҚШ-тағы мұнай қорының өсуі арасындағы тұрақсыз тепе-теңдік күйінде тұр. Трейдерлердің назары енді бүгін кешке жарияланатын АҚШ Энергетикалық ақпарат басқармасының (EIA) ресми есебіне ауып отыр.
Қазақстанның Энергетика министрлігі "ҚазМұнайГаз" және КҚК әкімшілігімен жедел үйлестіру жұмыстарын жалғастыруда. Негізгі мақсат – логистикалық тізбектердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, себебі олар Иран серіктестеріне қарсы АҚШ-тың санкциялық қысымынан ғана емес, Қара теңіздегі тікелей әскери әрекеттерден де қауіпке ұшырап отыр.