Сенатор Арман Өтеғүловтың айтуынша, бұл заң қоғамда кең талқыланып, әлеуметтік желілерде, бұқаралық ақпарат құралдарында, сарапшылар қауымында, зооқорғаушылар мен ветеринар мамандар арасында үлкен пікірталас тудырған.
"Бұл тек заң нормаларын талқылау ғана емес, біз гуманизм, жауапкершілік және қоғамның қандай болатыны туралы айтып отырмыз", – деді ол.
Депутаттың пікірінше, қаңғыбас жануарлар санының көбеюінің негізгі себебі – үй жануарлары иелерінің жауапкершілігінің төмендігі.
"Жоғалған, тастап кеткен немесе бақылаусыз көбейген үй жануарлары көшеге шығып жатыр. Егер нақты бақылау мен жауапкершілік болмаса, бұл мәселе қайта-қайта қайталана береді. Қоғам қатаң әрі формалды шараларды қолдамайтынын анық айтты. Адамдар қатігез емес, салмақты және гуманистік шешім күтеді. Түзетулер де осы ұстанымға негізделген", – деді сенатор.
Заңмен келесі талаптар күшейтіледі:
- жануар иелерінің оларды ұстау және серуендету кезіндегі жауапкершілігі;
- жануарлардың басқа адамдарға немесе олардың мүлкіне зиян келтіруіне жол бермеу міндеті;
- белгіленген талаптар бұзылған жағдайда келтірілген залалды өтеу міндеті.
Осылайша, құжатта адам жауапкершілігі негізгі қағида ретінде белгіленеді, бұл әділ әрі қисынды шешім ретінде қарастырылады.
Жануарларды есепке алуды жүйелеу үшін оларды міндетті түрде чиптеу енгізу ұсынылады. Бұл – сәйкестендірудің бірыңғай және түсінікті тәсілі.
Сонымен қатар жануарларды өсіру және айналымын бақылау күшейтіледі. Жануарларды беру немесе сату тек тіркеу болған жағдайда ғана мүмкін болады.
Бұдан бөлек, жабайы жануарларды табиғи ортаға қайтарумен және оңалтумен айналысатын ұйымдарда оларды ұстауға мүмкіндік беретін нормалар қарастырылған. Бұл олардың генетикалық қорын сақтауға маңызды.
Парламентші атап өткендей, қоғамның ерекше назарында тұрған ең сезімтал мәселе – жануарларды эвтаназиялау.
"Эвтаназия – бұл соңғы шара, ол жануар санын реттеу тәсілі емес. Ол тек ерекше жағдайларда ғана қолданылады. Егер жануар созылмалы ауруға шалдықса, өмір сапасы айтарлықтай төмендеп, тұрақты ауырсыну байқалса, ветеринар дәрігердің қорытындысы негізінде иесі эвтаназия туралы шешім қабылдай алады. Бұл тек ветеринарлық және этикалық талаптар қатаң сақталған жағдайда ғана жүзеге асады", – деді депутат.
Талқылау нәтижесінде келесі негізгі өзгерістер ұсынылды:
- Біріншіден, "қаңғыбас жануарлар" ұғымының қолданыстағы редакциясын қалдыру ұсынылды. Себебі чиптің болуы немесе болмауы жануардың мәртебесін анықтамайды және меншік құқығын тоқтатпайды, тек жануардың тіркелмегенін білдіреді. Арман Өтеғүловтың пікірінше, жануарлар иесінің жоқтығына байланысты қаңғыбас деп танылуы тиіс, ал бұл олардың сәйкестендіру құралдарының болуына немесе болмауына байланысты болмауы керек.
- Екіншіден, қаңғыбас жануарлар санын реттеу кезінде эвтаназияны қолданудан бас тарту ұсынылды. Себебі қолданыстағы заңнамаға сәйкес жануарларды өлтіру оларды ауыртпайтын, гуманистік тәсілдермен жүзеге асырылады.
- Үшіншіден, қаңғыбас жануарлар санын реттеу тәртібі мен мерзімін мәслихаттардың өздеріне беру ұсынылды. Осылайша, әр өңір бұл мәселені жергілікті жағдайлар мен қаржылық мүмкіндіктерге қарай өзі шешетін болады.
"Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, Аграрлық мәселелер, табиғатты пайдалану және ауылдық аумақтарды дамыту комитеті ҚР Конституциясының 61-бабы 4-тармағына сәйкес "Жануарларға жауапкершілікпен қарау мәселелері бойынша кейбір заңнамалық актілерге өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" заңның жекелеген баптарын мақұлдамауды және аталған баптарды жаңа редакцияда Мәжіліске қайтаруды ұсынады", – деп түйіндеді Арман Өтеғүлов.
25 сәуір 2026 жылы бұл жағдайға Президент Қасым-Жомарт Тоқаев та пікір білдірді. Мемлекет басшысы жануарларды қорғау тәсілін күшейту және адамдардың олардың тағдырына жауапкершілігін арттыру қажет екенін айтты.