Биткоинді алып, супермаркетке бара салуға бола ма?
Процесті дәл бұлай түсінуге болмайды. Дегенмен 2026 жылғы 15 қыркүйекте Үкімет отырысында Жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Ғиззат Байтұрсынов Қазақстанда QR-код арқылы цифрлық активтермен тауарлар мен қызметтердің ақысын төлеу мүмкіндігі іске қосылғанын мәлімдеді.
Оның айтуынша, ірі банктердің бірімен іске қосылған сервис Қазақстан бойынша 5 000-нан астам сауда нүктесінде қолжетімді. Пайдаланушылар бұған дейін 100-ден астам транзакция жасаған.
Алайда криптовалютамен төлеу механизмі тікелей төлем жасаудан өзгеше.
Алдымен сатып алушының криптовалюталық әмияны болуы керек. Онда пайдаланушы цифрлық активті таңдап, QR-кодты сканерлейді. Содан кейін жүйе қажетті криптовалюта сомасын автоматты түрде айырбастайды, ал сатушы тауар бағасында көрсетілген соманы дәл теңгемен алады.
Яғни дүкен криптовалюта биржасына айналмайды. Сатушы үшін бұл кәдімгі теңгелік төлем болып қалады.
Криптовалюталық әмиянды қалай ашуға болады?
Біз тексеріп көрдік — рәсім 15 минуттан аспайды. Ең қарапайым жолы мынадай.
1. Қазақстанның реттелетін құқықтық кеңістігінде жұмыс істейтін криптоплатформаны таңдау.
2026 жылғы 30 сәуірде Ұлттық банк Қазақстанда цифрлық активтер қызметтерін көрсетушілердің, оның ішінде сауда платформалары операторлары мен қамтамасыз етілмеген цифрлық активтерді айырбастау операторларының қызметі енді реттелетінін хабарлады. АХҚО өз юрисдикциясы шеңберінде нарық қатысушыларын реттеуді жалғастырады.
Сондықтан қосымшаны таңдағанда биржаның атауына ғана емес, оның қазақстандық клиентке қызмет көрсететін нақты заңды тұлғасына да назар аудару маңызды.
"BTC-ні теңгеге айырбастаймын", "USDT-ні қолма-қол ақшаға сатып аламын", "Telegram арқылы жылдам айырбастау" сияқты хабарландырулардың болуы өздігінен оның алдында заңды айырбастау сервисі тұрғанын білдірмейді.
Әсіресе бейтаныс адамдарға банк картасының деректерін, растау кодтарын, құпиясөздерді немесе криптовалюталық әмиянға кіру мәліметтерін беруге болмайды.
2. Жеке басыңызды растау.
Тіркелгеннен кейін KYC рәсімінен, яғни жеке тұлғаны сәйкестендіруден өту қажет болады. Шотты толықтырудың кейбір тәсілдері үшін ЖСН мен жеке куәлік деректерін де растау талап етіледі.
3. Шотты теңгемен толықтыру.
Верификациядан өткеннен кейін биржадағы шотқа ақша салып, цифрлық актив сатып алуға болады. Нақты толықтыру тәсілі платформаға байланысты.
Мысалы, банк сервисі арқылы теңгемен шот толықтыру мүмкіндігі бар. Әзірге оған бір банк қосылған, ал жақын уақытта тағы үш екінші деңгейлі банктің қосылуы жоспарланған. Операция кезінде пайдаланушы банктік аутентификациядан өтіп, қаражатты өзінің аккаунтына алады.
Сондай-ақ P2P механизмі де бар. Бұл — биржалық платформа арқылы екі пайдаланушының арасындағы мәміле. Алайда реттелетін платформаның ресми P2P бөлімін Telegram, WhatsApp немесе басқа сайттардағы күмәнді хабарландырулармен шатастырмау өте маңызды.
4. Криптовалюта сатып алу.
Шот толықтырылғаннан кейін пайдаланушы цифрлық активті және сатып алатын соманы таңдайды.
Маңызды! Егер адам реттелетін платформадан тыс жерде белгісіз сатушыға ақша аударса, ол мемлекет бақылауындағы инфрақұрылымнан шығады.
Сонда биткоин ақшаға айналды ма?
Жоқ. Заң бойынша қамтамасыз етілмеген цифрлық активтер, оның ішінде криптовалюталар, реттелетін айналым жүйесінде болғанымен, бұл олардың ұлттық төлем құралы мәртебесіне ие болғанын білдірмейді.
"Қазақстан Республикасындағы цифрлық активтер туралы" заңның 1-бабы 1-тармағының 4) тармақшасында:
"Цифрлық актив – электрондық-цифрлық нысанда жасалған, цифрлық код берілген [...] есеп айырысу ақша бірлігі және (немесе) заңды төлем құралы болып табылмайтын мүлік".
Жаңа төлем схемасы басқаша құрылған: цифрлық активті сатып алушы пайдаланады, ал сатушы ақшаны теңгемен алады.
Сатып алушы үшін қандай тәуекелдер қалады?
Реттеудің енгізілуі криптовалютаның негізгі тәуекелін жоймайды — оның бағасы қатты өзгеруі мүмкін.
2026 жылғы 16 қыркүйек таңертең биткоин бағамы шамамен 75 850 долларды, немесе 33 млн теңгені құрады.
Егер адам осы сомаға биткоин сатып алса, кейін оны сатқан кезде міндетті түрде 33 млн теңге алатынына кепілдік жоқ. Активтің құны нарыққа байланысты және өсуі де, төмендеуі де мүмкін. Мысалы, бір ай бұрын BTC бағасы 20%-ға төмен болған, ал бір жыл ішінде оның бағасы 34,2%-ға құлдыраған.
Бұдан бөлек, комиссиялар мен спред, жалған биржалар, алаяқтардың көп болуы және, ең соңында, салық мәселесі сияқты тәуекелдер бар.
Цифрлық активтермен жүргізілетін операциялардан түсетін кірістер салық заңнамасымен реттеледі. Сондықтан криптовалюта сатып алудың өзі мен оны сатудан табыс алудың салықтық есеп тұрғысынан айырмашылығы бар.
Бұл мәселе бойынша ережелер де өзгеруі мүмкін. 2026 жылғы шілдеде Президент 2027 жылғы 1 сәуірге дейін жеке тұлғаларды қазақстандық провайдерлер арқылы жүзеге асырылған цифрлық активтермен операциялардан түсетін кірістер бойынша жеке табыс салығынан (ЖТС) босатуды көздейтін заң жобасын енгізуді тапсырды. Бұл жеңілдік 2026 жылғы 1 қаңтардан 2028 жылғы 31 желтоқсанға дейінгі кезеңге қатысты болады.
Соңында айта кетейік, реттелетін нарық өкілдері келтірген мәліметтерге сәйкес, қазіргі уақытта реттелетін ортада Қазақстаннан шамамен 215 мың пайдаланушы бар. Ал операциялар көлемі шамамен 10,6 млрд долларды құраған.