13 қарашада Қазақстан қаржыгерлерінің XIV конгресінде Ұлттық банк төрағасы Тимур Сүлейменов бизнесті банктік несиелендіру көлемін арттыруға бағытталған шаралар туралы айтты.
Оның сөзінше, реттеушінің негізгі міндеті – банктердің бос қаражатты қаржы құралдарына орналастырып, табыс табуынан гөрі, оны экономиканың нақты секторына бағыттағаны тиімді болуын қамтамасыз ету.
Ұлттық банк "енжар табыспен" қалай күресіп жатыр?
Бұл бағыттағы негізгі құралдардың бірі – банктерге қойылатын ең төменгі резервтік талаптарды (ЕТРТ) өзгерту. Бұл талаптар қаржы ұйымдары тартылған қаражаттың қандай бөлігін резервте ұстауға міндетті екенін айқындайды.
"Біз енжар табыс табу мүмкіндігін шектеу үшін ЕТРТ-ны қайта қарадық. Банктердің экономиканың нақты секторын несиелендіруге белсенді кіріскенін қалаймыз", – деді Тимур Сүлейменов.
Тағы бір ынталандыру тетігі – салық заңнамасына енгізілген өзгерістер. 2026 жылдан бастап банктер үшін корпоративтік табыс салығының (КТС) сараланған мөлшерлемесі қолданылады.
Кәсіпкерлерді несиелендіруден түсетін табысқа 20% мөлшерлеме белгіленсе, банктік қызметтің басқа түрлерінен, соның ішінде тұтынушылық несиелендіруден түсетін табысқа 25% салық салынады.
Осылайша, бизнесті несиелендіру салық тұрғысынан 5 пайыздық тармаққа тиімді болды.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігімен (ҚНРДА) бірлесіп қосымша өзгерістер де әзірленді. Олар банктердің кәсіпорындарды қаржыландыру мүмкіндіктерін кеңейтуді көздейді.
Банктер бизнеске көбірек несие бере бастады
Сүлейменов келтірген мәліметке сәйкес, 2026 жылдың тоғыз айында банктер кәсіпорындарға 16,6 трлн теңге көлемінде жаңа несие берген. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 19,5%-ға көп.
Ал тұтынушылық несиелендіру динамикасы айтарлықтай өзгерген.
"Бөлшек кредит нарығындағы шамадан тыс қызу белгілері бәсеңдеді. Қазіргі уақытта халықты несиелендіру жағдайы реттеушіні айтарлықтай алаңдатып отырған жоқ", – деді Тимур Сүлейменов.
Бұл үрдісті 11 қарашада жарияланған Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығының (ҚҚҚ) шолуы да растайды.
Зерттеу мәліметінше, қаңтар-қыркүйек айларында берілген жаңа тұтынушылық қарыздар көлемі 6,7%-ға, ал халыққа берілген кредиттердің жалпы көлемі 4,3%-ға қысқарған.
Сонымен қатар ҚҚҚ есептеуінше, бизнеске берілген жаңа кредиттер көлемі 18%-ға өскен. Ең жоғары өсім орта және шағын кәсіпкерлік сегменттерінде тіркелді. Олардың көрсеткіші тиісінше 37,8% және 21%-ға артқан.
Банктер қанша қаражат жинақтады?
Сүлейменов банк секторындағы жағдайды тұрақты деп бағалады.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің мәліметінше, 2026 жылғы 1 қазанда Қазақстан банктерінің активтері 76,8 трлн теңгеге жеткен. Жыл басынан бері бұл көрсеткіш 8,6%-ға өсті.
Клиенттердің банк шоттары мен депозиттеріндегі қаражаты 52,2 трлн теңгені, ал банктердің меншікті капиталы 11,4 трлн теңгені құрады.
Экономикаға берілген кредиттердің жалпы портфелі 43,1 трлн теңгеге жетті. Оның 16,4 трлн теңгесі бизнеске, ал 26,7 трлн теңгесі халыққа тиесілі.
"Біздің банк жүйеміз сау, тұрақты және одан әрі өсуге дайын", – деді Тимур Сүлейменов.
Дегенмен бизнеске берілген жаңа кредиттер көлемінің артуы әзірге кредит портфельдерінің құрылымында айтарлықтай өзгеріс туғызған жоқ. Жыл басынан бері кәсіпорындардың банктер алдындағы берешегі 6,4%-ға, ал халықтың қарызы 7,6%-ға өскен.
Бұған дейін хабарлағанымыздай, кредит көлемінің өсуі қарыз қаражатының айтарлықтай арзандағанын білдірмейді. Қаржы реттеушісінің мәліметінше, қыркүйек айында теңгемен берілген бизнес кредиттері бойынша орташа алынған мөлшерлеме жылдық 21% болған.