Бағалар қалай өзгереді?
Еуразиялық тұрақтандыру және даму қорының күзгі болжамына сәйкес, Қазақстанда тұтыну бағаларының өсімі 2026 жылдың соңындағы 9,5%-дан келесі жылдың желтоқсанында 8,8%-ға дейін баяулайды.
Салыстыру үшін айтсақ, 2025 жылдың қорытындысы бойынша инфляция 12,3% болған. Осылайша, екі жыл ішінде инфляция қарқыны 3,5 пайыздық тармаққа төмендеуі мүмкін.
Орташа жылдық инфляция да азаяды. 2026 жылы 10,4% болса, 2027 жылы 9,2%-ға дейін төмендейді. Бұл баға өсуін жалғастырады, бірақ бұрынғыға қарағанда баяуырақ дегенді білдіреді.
Сарапшылар мұның себептеріне теңгенің нығаюын, тұтынушылық кредиттеудің баяулауын, коммуналдық қызметтер мен жанар-жағармай бағасының қалыпты өсуін жатқызады. Бұған қоса, өткен жылы бағаның айтарлықтай жылдам өсуіне байланысты жоғары базаның әсері де бар.
Алайда қор инфляциялық қысым толық жойылады деп болжамайды. Тіпті 2029 жылы да бағаның өсу қарқыны 6,8% деңгейінде болады деп күтіледі. Бұл Ұлттық банктің 5% нысаналы көрсеткішінен жоғары.
Кредит арзандайды, бірақ депозит кірісі де азаяды
Күтілетін екінші өзгеріс ақша құнына қатысты. Еуразиялық тұрақтандыру және даму қорының болжамынша, Ұлттық банктің базалық мөлшерлемесі 2026 жылғы орташа жылдық 16,75%-дан 2027 жылы 14,8%-ға дейін төмендейді. Айырмашылық – 1,95 пайыздық тармақ.
Бұл банктік кредит мөлшерлемелерін одан әрі төмендетуге алғышарт жасайды. Дегенмен нақты қарыздың құны Ұлттық банктің шешімдеріне ғана емес, қарыз алушының тәуекел деңгейіне, кредит мерзімі мен шарттарына да байланысты.
Сарапшылардың пікірінше, бұл үдеріс басталып та кетті. Қордың баяндамасына сәйкес, 2026 жылдың екінші тоқсанында халыққа теңгемен берілген жаңа кредиттердің мөлшерлемесі 22,3%-дан 20,9%-ға дейін төмендеген.
Бизнеске берілетін банктік қарыздар да арзандады. Заңды тұлғаларға берілген жаңа кредиттердің мөлшерлемесі 20,3%-дан 19,8%-ға түсті.
Алайда мұның кері жағы да бар. Кредит құнымен бірге депозиттердің кірістілігі де төмендейді. Мәселен, халықтың теңгедегі жаңа мерзімді салымдары бойынша мөлшерлеме 15%-дан 14,7%-ға, ал заңды тұлғалар үшін 16,7%-дан 16,2%-ға азайған.
Доллар 40 теңгеге қымбаттауы мүмкін
Қордың бағалауынша, 2026 жылы доллардың орташа жылдық бағамы 481,9 теңге болады. Ал 2027 жылы бұл көрсеткіш 522,6 теңгеге дейін көтеріледі. Айырмашылық – 40,7 теңге немесе 8,4%.
Одан кейін де ұлттық валютаның біртіндеп әлсіреуі болжанып отыр. 2028 жылы доллардың орташа жылдық бағамы 562,6 теңгеге, ал 2029 жылы 587,3 теңгеге жетуі мүмкін.
Мұндай болжамға Қазақстан мен сауда серіктестері арасындағы инфляция қарқынының айырмашылығы сақталуы және әлемдік мұнай бағасының төмендеуі ықпал етеді.
Экономика өседі, ал жалақы не болады?
Теңгенің әлсіреуіне қатысты болжамға қарамастан, Қазақстан экономикасының даму бағасы біршама оптимистік күйінде қалып отыр.
Еуразиялық тұрақтандыру және даму қоры 2027 жылы елдің жалпы ішкі өнімінің (ЖІӨ) өсімі жөніндегі болжамын бұрынғы 4,6%-дан 5%-ға дейін көтерді. 2026 жылдың қорытындысы бойынша да осындай өсім болады деп күтіледі. Қор болжамның қайта қаралуын бірнеше факторға байланыстырады.
"Болжам мұнай өндіру көлемінің сақталуына, ірі инвестициялық және инфрақұрылымдық жобалардың іске асырылуына, сондай-ақ фискалдық саясаттың ынталандырушы сипатының күшеюіне байланысты қайта қаралды".
Экономикалық өсімге Теңіз кен орнында мұнай өндірудің қалпына келуі, өңдеу өнеркәсібінің дамуы, құрылыс саласы және мемлекеттің ауқымды инвестициялары ықпал етеді.
Алайда экономикалық көрсеткіштер мен халықтың табысы арасында елеулі алшақтық байқалады.
Баяндамаға сәйкес, 2026 жылдың екінші тоқсанында Қазақстандағы нақты жалақы өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 1,8%-ға төмендеген. Оның үстіне, нақты жалақының азаюы қатарынан төртінші тоқсан бойы жалғасып келеді.
Бұл ретте номиналды жалақы 8,4%-ға өскен. Алайда инфляция осы өсімнің нәтижесін іс жүзінде жойған.
Сонымен бірге 2027 жылы инфляцияның баяулауы жалақының сатып алу қабілетін қалпына келтіруге қолайлы жағдай жасауы мүмкін. Бұл үшін номиналды табыс өсуін жалғастыруы қажет.
Жалпы, қордың болжамдық зерттеуіне енген мемлекеттердің экономикасы 2026 жылы 1,2%-ға өседі. Өткен жылы бұл көрсеткіш 1,8% болған. Ресей есепке алынбаған жағдайда экономикалық өсім 4,8%-ды құрайды.
Ең жоғары өсім Қырғызстанда – 9,7%, Тәжікстанда – 7,8% және Арменияда – 5,8% деңгейінде болады деп болжанып отыр. Қазақстан 5% көрсеткішімен де экономикалық өсімі жоғары елдердің қатарында қалады. Беларусьте өсім шамамен 2%, ал Ресейде небәрі 0,6% болады.
Анықтама: Еуразиялық тұрақтандыру және даму қоры – 2009 жылы мүше мемлекеттердің экономикалық және қаржылық тұрақтылығын қолдау мақсатында құрылған өңірлік қаржы тетігі. Қор тұрақтандыруға арналған кредиттер береді, инвестициялық жобаларды қаржыландырады, макроэкономикалық зерттеулер жүргізіп, болжамдар жариялайды. Еуразиялық тұрақтандыру және даму қорының мүшелері – Армения, Беларусь, Қазақстан, Қырғызстан, Ресей және Тәжікстан. Қордың бастапқы қаражаты 8,513 млрд доллар болған. Қаражатты Еуразиялық даму банкі (ЕАДБ) басқарады.