Жоспар халықаралық және республикалық маңызы бар жалпыға ортақ пайдаланылатын жолдарда жол жиегіндегі қызмет көрсету нысандарының (ЖҚҚ) заманауи желісін құруға, жол пайдаланушыларына қызмет көрсету сапасын жақсартуға, көлік инфрақұрылымын дамытуға және инвестицияларды тарту үшін қолайлы жағдайлар жасауға бағытталған.
Құжат жол жиегіндегі қызмет көрсетуді дамыту бойынша мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын, шараларды жүзеге асыру тетіктерін, нысандарды орналастыруды жоспарлау тәсілдерін және жол жиегіндегі инфрақұрылымды дамытудың күтілетін нәтижелерін анықтайды.
Құжатта жол жиегіндегі инфрақұрылымды дамыту бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстарға қарамастан, қазіргі уақытта ЖҚҚ желісі біркелкі дамып келе жатқаны атап өтілген.
Негізгі мәселелер:
- нысандардың біркелкі емес орналасуы;
- аумақтық дамуға кешенді тәсілдің болмауы;
- жерді инженерлік дайындаудың жеткіліксіз деңгейі;
- жеке учаскелердің инвестициялық тартымдылығының төмендігі;
- бірыңғай сәулет шешімдерінің болмауы;
- Цифрландырудың жеткіліксіздігі;
- Халықаралық транзит үшін шектеулі қызметтер;
- Жер учаскелерін алудың күрделі рәсімдері;
- Инвесторлар үшін алдын ала дайындалған учаскелердің болмауы.
Нәтижесінде, құрылыс көбінесе тас жолдың болашақ дамуын ескермей, әрбір жағдайға жеке-жеке жүргізіледі.
Жоспардың мақсаты – халықаралық және республикалық маңызы бар жалпыға ортақ автомобиль жолдары бойында заманауи, қауіпсіз және инвестициялық тартымды жол жиегіндегі қызмет көрсету жүйесін дамыту үшін қажетті жағдайлар жасау.
Жол жиегіндегі қызмет көрсетуді дамыту келесі қағидаттарға негізделген:
- Аумақты кешенді, кезең-кезеңімен дамыту;
- Қызмет көрсету хабтарының желісін құру;
- Жол қауіпсіздігі;
- Жерді ұтымды пайдалану;
- Өрт дабылы жүйелерін орналастыруға арналған жер учаскелерін беру және пайдалану үшін төлем (роялти);
- Экономикалық орындылық және инвестициялық тартымдылық;
- Цифрландыру, қызмет көрсету сапасын жақсарту, тұтынушыларға бағдарлану,
- Көлік инфрақұрылымын тұрақты дамыту;
- Жол жиегіндегі қызмет көрсетуді дамыту мыналарды құруды көздейді:
- Нысандардың бірыңғай цифрлық тізілімі;
- жол жиегіндегі қызмет көрсетудің цифрлық картасы;
- мониторинг жүйесі;
- пайдаланушыларға арналған онлайн қызмет.
Дамытудың негізгі бағыттары
Дамытудың негізгі бағыты – жеке жол бойындағы сервис объектілерін (ЖСО) салудан сервистік хабтар желісін құруға көшу. Халықаралық және республикалық маңызы бар автомобиль жолдары бойынша Ұлттық оператор сервистік хабтарды дамыту схемасын әзірлейді. Оны автомобиль жолдары саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді.
Сервистік хабтарды дамыту схемасын әзірлеу кезінде мынадай факторлар ескеріледі:
- жолдың санаты;
- қозғалыс қарқындылығы;
- көлік ағындарының болжамды көрсеткіштері;
- инженерлік инфрақұрылыммен қамтамасыз етілуі;
- іргелес аумақтарды дамыту перспективалары.
Сервистік хабтарды дамыту схемасы қозғалыс қарқындылығының, көлік ағындарының, жол қозғалысына қатысушылардың қажеттіліктерінің нақты өзгерістерін және жол бойындағы сервис объектілеріне деген сұранысқа әсер ететін өзге де факторларды ескере отырып, өзектендіріліп отырады.
Егер мұндай өзгерістерді іске асыру конкурс рәсімдерінің қорытындысы бойынша жол бойындағы сервис объектілерін орналастыру үшін аумақ алған инвестордың құқықтары мен заңды мүдделеріне әсер етсе, тиісті өзгерістер сол инвестормен келісіледі.
Сервистік хабтарда мынадай объектілер қарастырылады:
- жанармай құю станциялары;
- автомобильдерге арналған газ құю станциялары;
- автомобильдерге арналған газ толтыру компрессорлық станциялары;
- электр қуаттау станциялары;
- тамақтану орындары;
- мотельдер мен қонақүйлер;
- санитариялық кешендер;
- техникалық қызмет көрсету станциялары;
- автомобиль жуу орындары;
- дүкендер;
- автотұрақтар;
- демалыс алаңдары.
Сервистік хабтардың саны мен құрамы көлік қозғалысының қарқындылығына қарай айқындалады. Олардың ауқымы мен функционалдық құрамы әртүрлі болуы мүмкін. Атап айтқанда, жекелеген объектілерді немесе өзара байланысты бірнеше жол бойындағы сервис объектісін қамтитын кешендерді орналастыруға болады.
Жоспарды іске асыру нәтижесінде:
- жол бойындағы инфрақұрылымды кешенді дамыту қамтамасыз етіледі;
- жол бойындағы инфрақұрылымның заманауи желісі қалыптастырылады;
- елдің транзиттік және туристік тартымдылығы артады;
- жол бойындағы сервистің тұрақты дамуына жағдай жасалады;
- халықаралық және республикалық маңызы бар жалпыға ортақ пайдаланылатын автомобиль жолдарының инфрақұрылымын дамытуға тартылатын жеке инвестициялар көлемі ұлғаяды;
- жол қозғалысына қатысушыларға көрсетілетін қызметтердің сапасы жақсарады.
Көлік министрлігінің мәліметінше, республикалық маңызы бар автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы 25 мың шақырымды құрайды. Олардың бойында 1 428 жол бойындағы сервис объектісі орналасқан. Оның 1 329-ы немесе 93%-ы ұлттық стандарт талаптарына сәйкес келеді.
Бұйрық 2026 жылғы 20 қазаннан бастап қолданысқа енгізіледі.