Ғалымдар жасы 4 миллиард жылдық "Жаратылыс тасын" зерттеп, оның құпиясын ашты
Сурет: magnific
Мичиган университетінің мәліметінше, "Аполлон-15" Айдың Апеннин тауларының етегіндегі Имбриум теңізіне қонған. Бұл аймақ Имбриум соққы бассейнінің шеткі бөлігі.
Бұл жерде ғалымдар алдында екі негізгі геологиялық міндет тұрды: Апеннин тауларынан тау жыныстарының үлгілерін жинау және қону орнына жақын орналасқан Хэдли-Рилл жанартаулық арнасын зерттеу.
"Аполлон-15" экипажы тау жыныстары мен топырақтың 370 жеке үлгісін жинады. Олардың ішінде бұрғылау арқылы алынған терең керн де болды. Оның материалы Ай бетінен 2,4 метр тереңдіктен алынған. Барлық жиналған үлгілердің жалпы салмағы 77 келі болды.
Имбриум теңізінің бетіндегі жыныстар базальттан тұрады. Мұндай жыныстар "Аполлон-11" және "Аполлон-12" миссиялары кезінде де алынған.
Сурет: NASA
Имбриум бассейні үлкен астероид немесе кометаның Аймен соқтығысуы нәтижесінде пайда болған. Ал Апеннин таулары осы соқтығыстың әсерінен көтерілген.
Ғалымдар бұл таулардан жиналған үлгілердің құрамында Ай қыртысының терең қабаттарында пайда болған ежелгі жыныстар болады деп болжаған. Имбриум бассейнін қалыптастырған соққы кезінде көптеген жыныстар еріп кеткен. Зерттеулер бұл соқтығыстың шамамен 3,93 миллиард жыл бұрын болғанын көрсетеді.
Алайда астронавтар Жерге метеориттің соқтығысуынан да ежелгі материалды жеткізе алды.
Атап айтқанда, Хэдли тауындағы Спур кратерінен олар негізінен плагиоклаз минералынан тұратын анортозит жынысын тапты. Бұл жыныс кейін "Жаратылыс тасы" деп аталды.
Айдың алғашқы кезеңдерінде оның сыртқы қабаттары балқыған магмалық мұхит болған. Ол біртіндеп суып, қатайған кезде плагиоклазға бай анортозит Айдың бетіне мұхиттағы айсберлер сияқты қалқып шыққан.
Магмалық мұхиттың болғаны туралы алғашқы дәлелдер "Аполлон-11" миссиясы жинаған үлгілерден табылған. Ал "Аполлон-15" алып келген "Жаратылыс тасы" маңызды саналады, себебі ол бұған дейін табылған Ай анортозиттерінің үлгілерінен әлдеқайда үлкен болған.
Кейін "Аполлон-16" миссиясы одан да үлкен әрі жасырақ емес, "Жаратылыс тасынан" да көне анортозит үлгілерін жинады.
Зерттеулер "Жаратылыс тасының" жасын шамамен 4,1 миллиард жыл деп көрсетеді.
Алайда ғалымдар бұл көрсеткіш жыныстың метаморфтық өзгерістерге ұшыраған кезеңін көрсетуі мүмкін деп есептейді. Сондықтан оның нақты жасы 4,1 миллиард жылдан да үлкен болуы ықтимал.
Спур кратерінен жиналған норит және анортозитті норит үлгілерінің жасы шамамен 4,5 миллиард жыл. Бұл Айдың өз жасына жуық.
Ғалымдардың болжамынша, бұл жыныстар магмалық мұхиттың терең қабаттарында қалыптасып, кейін Имбриум бассейнін түзген алып соқтығыс кезінде Айдың бетіне шығарылған.
