Спорт жаңалықтары 
Ирандағы соғыс салдарынан әлемде бензин бағасы қымбаттап жатыр
Фото: Zakon.kz
Нарықтағы негізгі соққы
Негізгі себептердің бірі – Ормуз бұғазы. Әлемдік мұнайдың шамамен 20%-ы осы бағыт арқылы тасымалданады. Иран төңірегіндегі шиеленіс салдарынан жеткізілімдерге қауіп төнді. Халықаралық энергетика агенттігінің бағалауынша, тәулігіне 11 млн баррельден астам мұнай жеткізілмей қалуы мүмкін. Соның нәтижесінде Brent маркалы мұнай бағасы қысқа уақыт ішінде 73 доллардан 100 доллардан жоғары деңгейге көтерілді.
Ұлыбританиядағы жағдай
BBC мәліметінше, мұнай бағасының әр 10 долларға өсуі жанармай бағасына шамамен 9 цент қосады. Қазірдің өзінде Ұлыбританияда бензин бағасы литріне 1,33 фунттан 1,49 фунтқа дейін өсті, ал дизель 1,42 фунттан 1,76 фунтқа дейін қымбаттады.
Еуропада баға шарықтап барады
Еуроодақ елдерінде баға өсімі одан да жоғары. Германияда бензин екі апта ішінде 1,82 еуродан 2,16 еуроға дейін көтерілді (шамамен 18%). Испанияда өсім 34%-ға жеткен. Сонымен қатар, ЕО елдерінде жанармай бағасының орта есеппен 52,1%-ын салық құрайды, ал кей елдерде бұл көрсеткіш 57,8%-ға дейін жетеді.
Азияда тапшылық басталды
Азия елдерінде жағдай күрделірек. Филиппинде жанармай бағасы екі еседен астам өсіп, дизель литрі 120 песодан (шамамен 965 теңге) асты. Елде энергетикалық төтенше жағдай енгізіліп, жанармай қоры шамамен 45 күнге ғана жетеді деп бағалануда.
Ал Шри-Ланка мен Пәкістанда жанармайды шектеулі түрде беру жүйесі енгізілген.
Австралияда жанармай жетіспеушілігі байқалады
Австралияда да дағдарыс ушығып келеді. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатында 164 жанармай құю станциясында дизель жоқ, ал 289 станцияда жанармайдың кемінде бір түрі жетіспейді. Квинсленд пен Виктория штаттарында да осындай жағдай тіркелген.
Сарапшылардың пікірінше, мұнай бағасының өсуі жалғаса берсе, әлемде жанармай бағасы одан әрі қымбаттап, тапшылық тереңдеуі мүмкін.
Билік ұсынысты арттыру үшін алты айға дизель отынының сапа стандарттарын төмендетуге және резервтерді пайдалануға мәжбүр болды. Бұл енді жай ғана бағаның өсуі емес, жанармайдың қолжетімділігінің шектелуі.
Ресей: экспорт ішкі нарыққа қысым күшейтуде
Ресей де, мұнай экспорттаушы ел болғанына қарамастан, баға өсімінің салдарын сезінуде.
"Интерфакс" агенттігінің мәліметінше, билік бензин экспортын толықтай тоқтату мүмкіндігін қарастырып жатыр. Қазіргі шектеулер 2026 жылғы 31 шілдеге дейін тек өндіруші емес компанияларға қатысты болса, алдағы уақытта бұл шаралар кеңейтілуі мүмкін.
Ресейдің вице-премьері Александр Новак әлемдік бағаның өсуі жағдайында ішкі жанармай нарығының тұрақтылығын қысқа мерзімде қамтамасыз ету қажет екенін айтты.
Халықаралық энергетика агенттігінің деректеріне сәйкес, Ресейдің жанармай экспорты төмендеу үрдісін көрсетуде:
2024 жылы тәулігіне 170 мың баррель бензин және 880 мың баррель дизель экспортталса, 2025 жылы – 120 мың және 820 мың баррель, ал 2026 жылдың ақпанында – 90 мың және 850 мың баррельді құрады.
Сонымен қатар, ел ішінде сұраныс салыстырмалы түрде тұрақты болғанымен, биржадағы бағаның өсуі негізінен әлемдік нарықтағы жағдаймен және экспорттың артуымен байланысты.
Бензин – инфляцияның негізгі факторларының бірі
Жанармай бағасының қымбаттауы бүкіл экономикаға әсер етеді. Дизель тасымалдауда кеңінен қолданылатындықтан, логистика шығындарын арттырып, өз кезегінде тауарлардың түпкі бағасына ықпал етеді.
Бұған қоса, БҰҰ деректеріне сәйкес, тыңайтқыш бағасының 35%-ға өсуі азық-түлік бағасына қосымша қысым түсіруде.
Осының аясында бағаның әрі қарай өсуіне қатысты тұрақты күтулер қалыптасуда. Мысалы, АҚШ-та тұтынушылардың 67%-ы алдағы бір жылда бензин бағасы тағы да өседі деп күтеді, ал тек шамамен 10%-ы жағдай жақсарады деп сенеді. Бұл нарықтың қазіргі дағдарысты ұзақ мерзімді құбылыс ретінде қабылдай бастағанын көрсетеді.
Алдағы жағдай қандай болады?
Сарапшылардың пікірінше, жағдайдың әрі қарай дамуы Иран төңірегіндегі қақтығыстың ұзақтығына және Ормуз бұғазы арқылы жеткізілімдердің тұрақтылығына байланысты болады.
Егер шектеулер сақталса, мұнай бағасы барреліне 100 доллардан жоғары деңгейде тұрақтауы мүмкін. Ал дағдарыс ұзаққа созылса, әлем тек қымбат жанармаймен ғана емес, оның тапшылығымен де бетпе-бет келеді.
Осы жағдайда Қазақстан салыстырмалы түрде тұрақты ел ретінде бағалануда. Себебі елде АИ-92 маркалы бензин бағасын көтеруге мораторий енгізілген.
Сонымен қатар, Энергетика министрі Ерлан Ақкенженовтің айтуынша, тіпті бұл мораторий алынып тасталып, нарықтық баға белгілеуге көшкеннің өзінде, бағаның күрт өсуіне жол берілмейді.
