Тұзды көлдегі ерекше тіршілік: Шипалы көлі күзде де демалушыларды қабылдап жатыр
Сурет: Zakon.kz
Екі облыстың арасындағы көл
Шипалы көлі Семейден 150 шақырым жерде, Павлодар облысымен шекарада орналасқан. Яғни екі облыс орталығының дәл ортасында деуге болады.
Бұл – минералдануы жоғары тұзды көл әрі емдік балшығы бар су айдыны. Ғалымдардың зерттеулеріне сәйкес, көлдің бір литр суында 15 грамға дейін еріген тұздар мен минералдар бар. Сондықтан оны Израильдегі Өлі теңізбен салыстырады.
Тұзды судың тығыздығы жоғары болғандықтан, адам суда жеңіл қалқып тұрады. Сол себепті мұнда жүзуді үйренетіндер де жиі кездеседі.
Сурет: Zakon.kz
Бір кездері бұл көлді тек маңайдағы аудандардың тұрғындары ғана білетін. Ол қарағайлы орманның арасында жасырын орналасқан. Ал бүгінде Шипалы Алакөлден кейінгі Абай облысының екінші туристік жауһарына айналып келеді.
Шипалының тағы бір артықшылығы – таяздығы. Су жазда жақсы қызады әрі жылуын ұзақ сақтайды.
"Мен мұнда жыл сайын келемін, бірақ биыл жазда келе алмадым. Сондықтан қыркүйекте демалып жатырмын. Қазір тіпті жақсы – су жылы, жағалау тыныш. Маусым кезінде адам көп болып, ине шаншар орын болмайды", – дейді демалушы Наурызбай Едгенов.
Ер адам мұнда тері ауруына ем қабылдау үшін келген. Алайда нәтижені бекіту үшін көлге бірнеше күн қатарынан түсу керек екен.
"Қазір шомылып аламын да, Семейге үйге қайтамын. Душқа түспеймін, тұз түні бойы теріге әсер етсін. Ертең тағы келемін, мүмкін үшінші күн де қажет болар. Сонда бұл емнің әсері бір жылға жетеді. Бұл көлдің пайдасы орасан зор, оны өзім сезініп жүрмін", – деп бөлісті Едгенов.
Шипалыда мұндай әңгімелер көп. Адамдар мұнда ем қабылдау үшін маусым ішінде бірнеше рет келеді. Су, балшық және тұзды ауа теріге, буындарға және қан тамырларына пайдалы деп есептеледі. Сондықтан орман ішіндегі бұл "шипажайға" келушілер қазан айына дейін үзілмейді.
Дегенмен табиғи ем қарапайым қауіпсіздік шараларын сақтауды жоққа шығармайды. Тұзды су салғырттықты кешірмейді.
Демалыс базаларының бірінің әкімшісі Асқар Садықов демалушыларға судағы қауіпсіздік ережелерін үнемі ескертуге тура келетінін айтады. Әсіресе жүрек-қан тамырлары аурулары мен гипертониясы бар адамдарға абай болу қажет.
"Жылы әрі минералданған суда ұзақ уақыт болу ағзаға қосымша салмақ түсіруі мүмкін. Сондықтан суда тым ұзақ отыруға болмайды. Біз бірінші рет түскен адамға 15 минуттан артық шомылмауға кеңес береміз. Тағы бір ережені үнемі қайталауға тура келеді: суға алкогольдік мас күйде түсуге болмайды", – дейді Асқар Садықов.
Сурет: Zakon.kz
Ол ондаған туристің жағдайын ретке келтіруге көмектескен. Демалыс базасында Асқар әрі әкімші, әрі құтқарушы қызметін атқарады. Ол жас құтқарушылар мектебінде оқыған, жақында мобильді еріктілер тобының құрамына да кірген.
"Тұзды суды көп жұтып қойған адам қауіпті жағдайда болады. Оны ағзадан шығару қиын. Оның үстіне тұзды су ішкі ағзаларға зиян келтіреді. Жедел жәрдем келгенше өте жылдам әрекет ету керек", – деп түсіндіреді ол.
Сондықтан әр демалыс базасында алғашқы медициналық көмек көрсетуге арналған дәрі қобдишасы болуы тиіс. Асқар маусым ішінде бірнеше рет суға батып бара жатқан адамдарға жүрек-өкпе реанимациясын жасаған.
Табиғаттың таңғажайып құбылыстары
Шипалының тағы бір ерекшелігі ол әр бөлігінде әртүрлі көрінеді. Көлдің ең танымал бөлігі – қарағайлы орманына жақын орналасқан солтүстік жағажай. Дәл осы жерде адамдар шомылады. Маусым басталар алдында демалушылар үшін бұл жерге құм да жеткізіледі.
Көлдің батыс жағалауы кеуіп қалған тұзбен көмкерілген. Мұнда тағы бір ерекше көріністі байқауға болады – минералдардың әсерінен кеуіп, мүжіліп қалған бірнеше ағаш. Көл айналасындағы тіршіліктің бәрін біртіндеп өзіне тартып жатқандай әсер қалдырады. Ағаштардан Қайыңды көліндегі секілді тек діңдері ғана қалған.
Сурет: Zakon.kz
Көлдің шығыс бөлігі емдік балшық көзімен ерекшеленеді. Бұл – күкіртсутектің иісі бар, қара-сұр түсті, скраб әсерін беретін масса. Көптеген адамдар оны өздерімен бірге алып кетеді.
Су тартылып, буланған кезде оның құрамындағы еріген тұздар жағалауға шөгеді. Уақыт өте келе олар кристалданып, жұқа ақ қабат түзеді. Кей жерлерде тұз ерекше табиғи өрнектерге айналады – біреу жағалауды қылқаламмен сызып, геометриялық петроглиф қалдырғандай көрінеді.
Сурет: Zakon.kz
Шипалы ағынсыз су айдынына жатады. Мұнда су жауын-шашыннан, еріген қардан және жер асты көздерінен келеді. Олар топырақтағы минералды заттарды ерітіп, көлге жеткізеді. Тұзды көлдер жүйесінің әр бөлігі минералдану деңгейі бойынша бір-бірінен ерекшеленуі мүмкін.
Тұздың жоғары концентрациясы Шипалының тағы бір ерекшелігін анықтайды. Мұнда кәдімгі тұщы суда тіршілік ете алмайтын бір ғана ерекше организм өмір сүреді.
Тұзды жақсы көретін шаянтәрізділер
Шипалыда микроскопиялық артемиялар – ұсақ шаянтәрізділер мекендейді. Көптеген тірі организмдер үшін мұндай тұз концентрациясы өлімге әкелуі мүмкін, ал артемиялар үшін бұл – қалыпты тіршілік ортасы.
Олар көлде жүзіп, жағалауда топтасып жүреді. Сондықтан су айдынының шеті кейде қызғылт-сары түске боялады. Артемиялармен құстар мен ірі жәндіктер қоректенеді.
Артемиялар тұзды көлдердің экожүйесінде маңызды рөл атқарады. Бұрын олар ауланып, косметика саласында өңдеу үшін Қытайға жіберілетін. Бүгінде, Асқардың айтуынша, Шипалыдағы артемия аулау шектелген, ал аумақты табиғатты қорғау қызметтері бақылауда ұстайды.
Бесқарағай ауданының маңында бірнеше тұзды көл бар. Шипалы – солардың ішіндегі ең танымалы әрі көп баратын су айдыны.
Сурет: Zakon.kz
Оның экожүйесі дала мен орманның ортасындағы табиғи зертхана іспетті: тұщы жер асты сулары, ағынсыз ойыстар, булану, тұз және микроскопиялық организмдер бір жүйеге бірігіп жатыр.
Туризм инфрақұрылымнан жылдам дамып келеді
Шипалыдағы туристік маусым мамырдың соңында басталады. Ал ең қызу кезең шілде айына келеді. Көптеген турист Алакөлден кейін осында келеді.
Мұндағы негізгі демалушылар – жақын маңдағы аудандардың, Семей, Павлодар, Өскемен, Зайсан, Алматы және Астана қалаларының тұрғындары. Сонымен қатар Ресей мен Қытайдан келетін туристер де бар.
Сурет: Zakon.kz
Келушілердің басым бөлігі беседкалар мен киіз үйлерді жалға алады. Мұнда олардың түрі көп: сәнді және қарапайым, ағаштан және қаңқалы материалдардан жасалған, қолдан құрастырылған және бетоннан салынған нұсқалар кездеседі.
Демалыс базаларының иелері жағажайға әкеліп қойған жұмсақ жиһаздар да ерекше көрінеді.
Алайда танымалдылықтың артуы табиғи көрікті жердің екінші қырын да көрсетіп отыр. Мұнда толыққанды инженерлік инфрақұрылым жетіспейді.
Демалыс базаларына қажетті су қала немесе көрші ауылдардан жеткізіледі. Электр энергиясын генераторлар арқылы өндіруге тура келеді. Базалардың бірінде бірнеше генератор бар, алайда техника әрдайым түсетін жүктемеге төтеп бере бермейді.
Қоқысты шығару мәселесі де өзекті болып отыр. Биыл аудан әкімшілігі тек тіркемесі бар трактор бөлген. Экскаватор болмағандықтан, демалыс базаларының қызметкерлері қоқысты күрекпен тиеуге мәжбүр болған.
Сурет: Zakon.kz
Абай облысы әкімдігінің баспасөз қызметінің мәліметінше, туристік аймақта ұзындығы 19,8 шақырым болатын электр желісінің құрылысы басталған. Болашақта мұнда орталықтандырылған су жүйесін іске қосу жоспарланып отыр.
Бұл өз кезегінде жаңа инвесторлардың келуіне де жағдай жасауға мүмкіндік береді.
