Жүйелі реформалар: Қазақстанда азаптаудың алдын алу тетіктері күшейтілді
Сурет: Сарапшылар кеңесі
Жүргізіліп жатқан реформалардың нәтижелері мен қатыгез қарым-қатынас қаупін азайту шаралары туралы Варшавада өтіп жатқан ЕҚЫҰ-ның Адами өлшем жөніндегі конференциясында ҚР Адам құқықтары жөніндегі уәкіл жанындағы Сарапшылар кеңесі мен Ғылыми комиссияның мүшесі Рахымбек Мамырбаев айтты.
2024 жылы Мамырбаев БҰҰ Даму бағдарламасының Қазақстандағы жобасы аясында азаптаудың және қатыгез қарым-қатынастың басқа да түрлерінің алдын алу мәселелері бойынша зерттеу жүргізген. Конференцияда ол осы салада қабылданған заңнамалық және практикалық шараларға тоқталды.
Оның айтуынша, азаптауға, зорлық-зомбылыққа, сондай-ақ адамның қадір-қасиетін қорлайтын қатыгез қарым-қатынас пен жазалауға тыйым салу Конституция деңгейінде бекітілген.
"Елде азаптауға жол бермеу үшін барлық қажетті заңнамалық және практикалық шаралар қабылданып жатыр", – деді Рахымбек Мамырбаев.
Қазақстанда азаптау үшін қылмыстық жауапкершілік кезең-кезеңімен күшейтілді. 2002 жылы азаптау Қылмыстық кодексте жеке бап ретінде белгіленсе, 2014 жылы ең жоғары жаза 12 жылға дейін бас бостандығынан айыруға дейін ұлғайтылды. Ал 2023 жылы қатыгез қарым-қатынас үшін қылмыстық жауапкершілік енгізілді. Бұл бап бойынша жауапқа тартылатын тұлғалар қатарына білім беру, тәрбие және медициналық ұйымдардың қызметкерлері де енгізілді.
"Азаптау үшін қылмыстық жауапкершілік тұрақты түрде күшейтіліп келеді және бұл саладағы жауапкершілік әлемдегі ең қатаң шаралардың бірі саналады", – деп атап өтті ол.
Азаптау істері бойынша жауапкершіліктен босатуға жол берілмейді
Мамырбаев жауапкершіліктің бұлтартпастығын қамтамасыз ету үшін заңнамада арнайы шаралар қарастырылғанын да айтты.
Азаптау үшін сотталғандар рақымшылыққа, қылмыстық жауапкершілікке тартудың ескіру мерзімінің өтуіне, өкінуіне немесе тараптардың татуласуына байланысты қылмыстық жауапкершіліктен босатылмайды. Мұндай адамдарға шартты түрде соттау және шартты түрде мерзімінен бұрын босату да қолданылмайды.
Тергеу әрекеттерін қосымша бақылау үшін бейнетіркегіштер қолданылады және "ашық" жауап алу кабинеттері жұмыс істейді. Сондай-ақ процестік мәртебесі жоқ адамдармен әңгімелесу, сауалнама жүргізу және келіссөздер өткізуге тыйым салынған.
Қарамағындағы қызметкерлердің азаптауға жол бермеу жөнінде тиісті шара қабылдамаған құқық қорғау органдарының басшылары да жауапкершілікке тартылады.
Ұсталған азаматтардың қауіпсіздігіне де мән беріледі
Егер жәбірленуші қамауда ұсталса, оған кімдердің кіріп-шығатыны бақылауға алынады. Қажет болған жағдайда оны басқа мекемеге ауыстыру мәселесі қарастырылады.
"2023 жылдан бастап сотталғандарды медициналық қамтамасыз ету күштік ведомствоның қарауынан шығарылып, азаматтық Денсаулық сақтау министрлігіне берілді", – деп қорытындылады заңгер.
Мамырбаевтың айтуынша, жәбірленушілердің қауіпсіздігі мен қамауда ұсталатын адамдарға медициналық көмек көрсету мәселесіне де ерекше назар аударылады.
