Ластаев: Адам құқығы Конституцияның алғышарты болуы тиіс

ҚР-дағы Адам құқықтары жөніндегі уәкіл Артур Ластаев Конституциялық комиссияның отырысында Ата Заңда бірінші кезекте адам құқықтары ескерілуі тиіс екенін атап өтті, деп хабарлайды Zakon.kz.

Ластаев адам құқықтары жай сөз емес екенін атап өтті.

"Бұл дегеніміз бізді күн сайын қорғауды білдіреді, туылуымыздан бастап, өмір сүру, оқу, жұмыс істеу, өз пікірін білдіру, өзін-өзі жүзеге асыру мүмкіндіктерін беретін нәрсе. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл ретінде мен адамға негізделген идея мен азаматтардың құқықтары Конституцияның барлық мәтінінен көрініс табуы керектігіне сенімдімін. Бұл нормативтік шығармашылық мәселелері ме, жеке құқық па әлде сот жүргізу ісі ме, бәрібір, ол жағы маңызды емес. Бірінші кезекте бұл өмір сүруге деген адам құқығы. Бұл - барлық құқықтар мен бостандықтардың негізі. Бұл құқық бастапқы болып табылады және онсыз басқа бостандықтарды қарастыру мүмкін болмас еді. Мемлекеттің адамға беретін өмір сүру құқығының кепілдігін ешкім өз еркімен жоя алмайды". Артур Ластаев

Омбудсмен адам өмірін ең жоғары басымдық деп жариялаған Қазақстан халықаралық міндеттемелерді өз мойнына алғанын, содан кейін 2022 жылы өлім жазасын толығымен жойғанын еске салды.

"Сондықтан Конституцияда өмір сүру құқығы барынша абсолюттендірілуі керек, оның өз бетімен жоққа шығарылмайтындығына кепілдік беріліп, оны ешкім, тіпті мемлекет жасалған ең ауыр қылмысқа сүйене отырып, күшін жоя алмайды", – деді Ластаев.

Сондай-ақ ол бұл ретте кінәсіздік презумпциясын еске салды.

"Конституцияда өзіне, жақындарына қарсы куәлік бермеу, өзінің кінәсіздігін дәлелдеуден бас тарту құқығы ақ-қара әріппен анық жазылуы керек. Бұл діни қызметкерлердің өздеріне сеніп тапсырылған конфессияларға да қатысты. Бұл норма Ата Заңда іргелі құқықтармен тікелей байланыстырыла отырып, әділетсіздіктен қорғауда өзін-өзі айыптауда Конституциялық тосқауыл бола алады", - деді омбудсмен.

Оның пікірінше, негізгі құқықтар бөлімінде кінәсіздік презумпциясын бірінші орынға қою керек.

"Қоғамның көз алдында адам кінәсіз деп танылуы керек, тіпті егер ол қылмыс үстінде жекелей ұсталса да, өз кінәсін мойындап, қолхат толтырса да, яғни сот оның кінәсін мойындағанға дейін. Блогер де, журналист те, министр де, өкілетті тұлғалар да оны қылмыскер деп атай алмайды, мұны тек сот шешеді, сот. Осылайша, адам мерзімінен бұрын қоғамдық айыптаудан қорғалады, оның беделі сақталады. Конституцияның дәл осы бөлімінде әділеттілік пен пропорционалдылықтың халықаралық қағидаттарына кепілдік берілуі керек: ал мұндағы негіз бір әрекеті үшін қайта жазалауға жол бермеу. Бір құқық бұзушылық па, бір жаза болуы тиіс". Артур Ластаев

Бұған дейін Конституциялық реформаның аясында Ата Заңның преамбуласын жаңғырту, оның мазмұнын заман талабына сай қайта өзектендіру мәселесін Парламент Мәжілісінің депутаты Үнзила Шапақ көтерді. Бұл ұсынысын ол Конституциялық комиссия отырысында алға тартты.