Нығаю динамикасы
2026 жыл доллар бағамының 509–513 теңге дәлізінде тұрақтануымен басталды. 5 қаңтарда доллар бағамы 511,3 теңгені құрап, сауда көлемі 310 млн доллар болды, ал 6 қаңтарда қысқа мерзімге 512,8 теңгеге дейін көтерілді.
Экономист Руслан Сұлтановтың айтуынша, айдың екінші онкүндігінде валюта нарығындағы тепе-теңдік біртіндеп шетел валютасын ұсыну жағына ауысты:
- 15–16 қаңтар: нарық 510,99–512,20 теңге аралығында сақталды, бірақ 510 теңгеден төмендеу жиілей бастады.
- 20–23 қаңтар: бірқатар дәйекті сауда сессиялары нәтижесінде валюта сатылымы күшейіп, доллар бағамы 503–507 теңгеге дейін түсті.
- 30 қаңтар: айдың соңғы күні ерекше жоғары сауда көлемімен ерекшеленді – 476 млн доллар. Бағам 501,02 теңгеге дейін төмендеп, 501–504 теңге дәлізінде орнықты.
Нәтижесінде қаңтар айындағы орташа айлық айырбас бағамы шамамен 501,24 теңге деңгейінде қалыптасты.
Дегенмен, Бірінші кредиттік бюро мамандарының атап өтуінше, қаңтардағы нығаю алдыңғы үш аймен салыстырғанда онша айқын емес. Желтоқсан айында теңге долларға қатысты 1,4%-ға қымбаттаса, қазан және қараша айларында әрқайсысында 3,4%-дан нығайған. Бұл өсімдер қыркүйектегі (-2%) және шілдедегі (-4,1%) елеулі әлсіреуден кейін байқалды. Айта кету керек, 2025 жылы шілде айында Ұлттық банк валюта интервенциясын бір рет қана жүргізген.
Қазіргі 501,02 теңге деңгейі соңғы екі айға жуық уақыттағы ең төменгі көрсеткіш болып отыр.
Сыртқы факторлар және жаһандық үрдістер
Теңгенің мұндай динамикасы сыртқы және ішкі факторлардың жиынтығымен түсіндіріледі. Айдың екінші жартысында доллар индексі (DXY) төмендеу трендіне өтіп, 99,3 пункттен 96,5 пунктке дейін түсті. USD/RUB жұбы бойынша да рубль нығайып, доллар бағамы 81-ден 75,6-ға дейін төмендеді, бұл аймақтық валюталарға, соның ішінде теңгеге де қолдау көрсетті.
Қосымша серпін АҚШ тарапынан айтылған қатаң сауда мәлімдемелерінен кейінгі нарықтық күтулер болды. Ықтимал баж салығы туралы риторика құбылмалылықты күшейтіп, жаһандық доллардың әлсіреуін жеделдетті, бұл теңге бағамына да әсер етті.
Ішкі қолдау және реттеушінің ұстанымы
Ішкі нарықта негізгі рөлді экспорттаушылар мен квазимемлекеттік сектордың қаңтар айындағы есеп айырысулар және жаңа бюджеттік кезеңнің басталуына байланысты валюта сатылымдары атқарды. Қатаң монетарлық жағдай (базалық мөлшерлеме – 18%) теңгелік құралдарға қызығушылықты сақтап, алыпсатарлық сұранысты шектеп отырды.
Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығында (ҚҚҚ) айдың соңғы жұмасындағы сауда көлемінің 476 млн долларға дейін (+123,3 млн) күрт өсуі және бағамның төмендеуі шетел валютасы ұсынысының айтарлықтай артқанын көрсететінін атап өтті. Бұл Ұлттық банктің операцияларынан тыс қосымша валюта көлемінің түскенін білдіреді.
Болжамдар және Ұлттық банктің жоспарлары
Қазақстан Ұлттық банкі икемді айырбас бағамы режиміне бейілдігін растады. Реттеушінің мәліметіне сәйкес:
- Интервенциялар: қаңтар айында жүргізілген жоқ.
- БЖЗҚ: зейнетақы активтері үшін валюта сатып алу қаңтарда жүргізілмеді және ақпанда да жоспарланбаған, себебі валюталық активтердің үлесі 40%-дан асады.
- Ұлттық қор: қаңтарда трансферттерді қамтамасыз ету үшін 350 млн доллар сатылды. Ақпанда бұл көлем 350–450 млн доллар аралығында болады деп күтіледі.
"Теңге динамикасына фискалдық сатылымдар мен зейнетақы тарапынан сұраныстың болмауы қолдау көрсетті. Қысқа мерзімді кезеңде негізгі факторлар ретінде салық кезеңі мен Ұлттық қордан сатылатын валюта көлемі сақталады", – деп атап өтті Ұлттық банк сарапшылары.
Қазіргі таңда Алматыдағы айырбастау пункттерінде доллар 504,31–506,58 теңге, Астанада 501,03–508,03 теңге аралығында саудалануда. 501,02 теңге көлеміндегі ресми бағам дүйсенбінің соңына дейін қолданылады.
Ақпан айына болжам
Сарапшылар ақпан айында валюта ұсынысы тұрақты болған жағдайда бағамның тар дәлізде сақталуын болжайды. Алайда негізгі тәуекелдер ретінде сыртқы сауда жаңалықтары мен ірі компаниялардың төлем кестелері аталады.
"Тар дәліздің сақталуы" деген ұғым, шамасы, қаңтар айындағыдай динамиканы білдіреді. Apecon сарапшыларының болжамына сәйкес, алдағы төрт аптада USD/KZT жұбының бағамы 500–515 теңге аралығында қалыптасуы мүмкін. Ұлттық қордан валюта сатылымы жоғары деңгейде сақталған жағдайда немесе нарыққа қосымша валюта түскен кезде доллар бағамының уақытша 500 теңгеден төмен түсуі де мүмкін.
Бұған дейін доллардың бағамы 2 ақпандағы саудада бірден 4 теңгеге өскенін жазғанбыз.